Zapylanie kojarzy się z pszczołami, trzmielami, motylami, muchówkami, chrząszczami, kolibrami, nietoperzami i kilkoma grupami ssaków. W tym zestawie długo nie było płazów. Dorosłe żaby są zwykle opisywane jako drapieżniki: zjadają owady, pajęczaki, larwy, drobne bezkręgowce, czasem inne małe kręgowce. Ich miejsce w podręcznikowym obrazie ekosystemu jest jasne: żaba łapie zwierzę, a nie przenosi pyłek między kwiatami.
W 2023 roku zespół brazylijskich badaczy opisał obserwację, która nie pasuje do tego porządku. Xenohyla truncata, niewielka żaba drzewna z nadbrzeżnych siedlisk restinga w stanie Rio de Janeiro, została zaobserwowana podczas jedzenia owoców, części kwiatów i nektaru. Jeden osobnik wszedł do kwiatu Cordia taguahyensis, pobierał nektar ruchami ssącymi, a następnie wyszedł z pyłkiem przyklejonym do wilgotnej skóry grzbietu (de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
To była pierwsza opisana obserwacja płaza, który może pełnić funkcję zapylacza. Najostrożniejsze sformułowanie brzmi: Xenohyla truncata jest kandydatem na zapylacza. Sam pyłek na grzbiecie nie dowodzi jeszcze skutecznego zapylenia. Aby mówić o sprawnym zapylaczu, trzeba pokazać, że żaba przenosi pyłek na znamiona kolejnych kwiatów i że zwiększa zawiązywanie owoców lub nasion. Jednak już sama obserwacja jest ważna, ponieważ rozszerza listę możliwych relacji między płazami i roślinami.
W ekologii takie pojedyncze obserwacje bywają początkiem większych zmian interpretacyjnych. Nie dlatego, że od razu ustanawiają nowe prawo przyrody, lecz dlatego, że ujawniają ślepe miejsce w dotychczasowym opisie. Przez wiele dekad badacze szukali zapylaczy głównie wśród grup, które łatwo dopasować do kwiatów: owady, ptaki, nietoperze. Żaby rzadko obserwuje się w nocy w koronach lub krzewach, przy kwiatach, z kamerą skierowaną na pojedynczą roślinę. Gdy pole obserwacji jest wąskie, część interakcji pozostaje niewidoczna.
1. Kim jest Xenohyla truncata
Xenohyla truncata, po angielsku Izecksohn’s Brazilian treefrog, jest małą żabą z rodziny rzekotkowatych. Występuje endemicznie w Brazylii, głównie w nadbrzeżnych siedliskach restinga stanu Rio de Janeiro. W dzień kryje się w bromeliach, a rozmnaża się w okresowych zbiornikach wodnych. W brazylijskiej klasyfikacji ochronnej gatunek jest traktowany jako narażony, a w ocenie IUCN figuruje jako bliski zagrożenia lub klasyfikowany w ramach aktualizacji dotyczących ryzyka wymarcia (Carvalho-e-Silva et al., 2004; de-Oliveira-Nogueira et al., 2023; IUCN SSC Amphibian Specialist Group & Instituto Boitatá, 2023).
Najbardziej nietypowa cecha tego gatunku była znana przed obserwacją z 2023 roku. Xenohyla truncata je owoce. Już w 1989 roku opisano frugiworię i rozsiewanie nasion przez ten gatunek, wówczas jeszcze pod nazwą Hyla truncata. W kale żab znajdowano zdolne do kiełkowania nasiona, co sugerowało, że płaz może pomagać roślinom w rozsiewaniu nasion po zjedzeniu owoców (Da Silva, Britto-Pereira & Caramaschi, 1989). Późniejsze badania żołądków i odchodów potwierdzały, że rośliny nie są przypadkowym elementem diety. Gatunek zjada owoce, pulpę, nasiona, strąki i kwiaty, a bezkręgowce stanowią tylko część jego pożywienia (Da Silva & Britto-Pereira, 2006).
To czyni Xenohyla truncata wyjątkiem wśród dorosłych żab. Większość płazów po metamorfozie przechodzi na dietę drapieżną. Rośliny, jeśli pojawiają się w przewodzie pokarmowym, bywają interpretowane jako materiał połknięty przypadkiem podczas polowania. W przypadku Xenohyla truncata obraz jest inny: roślina jest celem żerowania.
Autorzy pracy z 2023 roku wskazują, że wśród żab znane są tylko nieliczne przypadki regularnego, celowego pobierania materiału roślinnego. Wymieniają między innymi azjatycki gatunek Euphlyctis hexadactylus oraz właśnie Xenohyla truncata. W tym drugim przypadku dieta roślinna wydaje się istotna energetycznie, a nie marginalna (Das, 1996; Da Silva & Britto-Pereira, 2006; de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
2. Co dokładnie zaobserwowano
Obserwacje opisane w Food Webs pochodzą z naturalnego zasięgu gatunku, z siedliska restinga. Badacze obserwowali żaby w kontakcie z dwoma roślinami: rodzimą Cordia taguahyensis oraz obcym gatunkiem ozdobnym Iris x germanica. Żaby pobierały części kwiatów, owoce i nektar. W przypadku kosaćca brodatego (Iris x germanica) jeden osobnik przez około 15 minut siedział na kwiecie, chwytał go i jadł, wykonując ruchy przypominające ssanie. Kwiat został uszkodzony (de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
Ten przypadek ma znaczenie jako dowód żerowania na kwiecie, ale raczej nie jako dowód zapylania. Jeśli zwierzę niszczy strukturę kwiatu w trakcie pobierania zasobu, może być rabusiem lub niszczycielem kwiatów, a nie efektywnym zapylaczem. W ekologii zapylania takie rozróżnienie jest konieczne. Zwierzę może odwiedzać kwiat, zabierać nektar lub pyłek i nie przynosić roślinie korzyści reprodukcyjnej (Inouye, 1980; Alves-dos-Santos et al., 2016).
Inaczej wyglądała obserwacja z Cordia taguahyensis. Żaba weszła do dużego, białego kwiatu, pobierała nektar, a po wyjściu miała ziarna pyłku przyklejone do grzbietu. Kwiat nie został zniszczony w sposób opisany przy kosaćcu. Autorzy uznali więc, że Xenohyla truncata może przenosić pyłek między kwiatami Cordia taguahyensis (de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
To jest punkt, w którym trzeba zachować dyscyplinę języka. Obserwacja nie pokazuje jeszcze, że żaba odwiedziła drugi kwiat i zostawiła pyłek na znamieniu. Nie pokazuje też, czy wydzieliny skórne żaby nie uszkadzają pyłku i czy pyłek pozostaje zdolny do kiełkowania po kontakcie ze skórą. Nie pokazuje, jak często żaby odwiedzają kwiaty i czy robią to na tyle regularnie, aby wpływać na sukces reprodukcyjny rośliny. Pokazuje jednak warunek wstępny zapylania: zwierzę pobiera zasób z kwiatu i wynosi pyłek na ciele.
3. Różnica między odwiedzającym kwiat a zapylaczem
W języku potocznym łatwo nazwać każde zwierzę na kwiecie zapylaczem. W biologii to za mało. Zwierzę może być gościem kwiatowym, rabusiem nektaru, zjadaczem pyłku, niszczycielem kwiatu, przypadkowym przechodniem albo efektywnym zapylaczem. Dla rośliny liczy się rezultat: czy pyłek trafia na odpowiednie znamię, czy dochodzi do zapłodnienia, czy rośnie liczba owoców i nasion.
W przypadku Xenohyla truncata mamy obserwację bardzo obiecującą, ale nadal niepełną. Ruth Cozien, badaczka zapylania z University of KwaZulu-Natal, komentowała, że potrzebne byłyby dalsze badania: monitoring kwiatów kamerami, eksperymenty z wykluczaniem żab, porównanie roślin dostępnych i niedostępnych dla żab, ocena zawiązywania owoców oraz analiza przenoszenia pyłku między kwiatami (Elbein, 2023).
Takie podejście jest standardem w ekologii zapylania. Najpierw obserwuje się kontakt zwierzęcia z kwiatem. Następnie sprawdza się, czy zwierzę niesie pyłek. Później trzeba potwierdzić, że pyłek trafia na znamiona i że wizyta poprawia sukces reprodukcyjny rośliny. Wreszcie ocenia się znaczenie ilościowe: czy gatunek jest głównym zapylaczem, zapylaczem pomocniczym, czy tylko rzadkim uczestnikiem sieci zapylania.
Dlatego najlepszy opis brzmi: Xenohyla truncata jest pierwszym opisanym płazem z zachowaniem zgodnym z możliwą funkcją zapylacza. To wystarcza, aby uznać obserwację za ważną, i jednocześnie chroni przed nadinterpretacją.
4. Dlaczego żaba miałaby pić nektar
Z perspektywy żaby nektar jest łatwo dostępnym źródłem cukrów i wody. W okresie rozrodczym samce płazów ponoszą wysokie koszty energetyczne związane z głosami godowymi. Wokalizacja u żab jest kosztowna metabolicznie, zwłaszcza gdy samce wołają długo i intensywnie (Taigen & Wells, 1985). Samice ponoszą koszty produkcji oocytów. Nektar i owoce mogą dostarczać szybkiej energii w okresie, w którym zapotrzebowanie rośnie (de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
To dobrze pasuje do obserwacji z restingi. Autorzy opisują, że w czasie badań Cordia taguahyensis miała wiele kwiatów i owoców, a na tej samej roślinie przebywało kilka osobników Xenohyla truncata. Wcześniejsze prace sugerowały, że udział roślin w diecie tego gatunku może zależeć od fenologii, czyli okresów kwitnienia i owocowania roślin w siedlisku (Da Silva & Britto-Pereira, 2006; de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
Możliwy jest też drugi powód: toksyny. Niektóre rośliny zjadane przez Xenohyla truncata zawierają związki chemiczne, które mogą mieć znaczenie obronne. Da Silva i Britto-Pereira sugerowali, że dieta roślinna mogłaby wpływać na skład chemiczny wydzielin skórnych albo ochronę przed drapieżnikami. To hipoteza wymagająca dalszych badań, ale pokazuje, że rośliny mogą być dla żaby czymś więcej niż kalorią (Da Silva & Britto-Pereira, 2006; de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
5. Dlaczego roślina miałaby tolerować żabę
Z perspektywy rośliny relacja z odwiedzającym zwierzęciem jest korzystna tylko wtedy, gdy koszt nagrody lub uszkodzeń jest mniejszy niż zysk reprodukcyjny. Nektar jest inwestycją. Kwiat „płaci” zwierzęciu cukrem, a w zamian otrzymuje transport pyłku. W idealnym układzie zwierzę odwiedza wiele kwiatów tego samego gatunku, dotyka pylników i znamion, nie niszczy kwiatu oraz porusza się między osobnikami rośliny.
Cordia taguahyensis ma duże, jasne kwiaty, które mogą być dostępne dla wielu zwierząt. W rodzinie Boraginaceae i w rodzaju Cordia znane są różne relacje z zapylaczami, w tym owadami i ptakami, zależnie od gatunku i regionu (Opler, Baker & Frankie, 1975; McMullen, 2011). Jeśli żaby regularnie odwiedzają kwiaty Cordia taguahyensis bez ich niszczenia, mogą być częścią szerszej sieci odwiedzających.
Nie musi to oznaczać ścisłej specjalizacji. Wiele roślin ma kilku lub kilkunastu odwiedzających, z których tylko część przenosi pyłek skutecznie. Niektóre zwierzęta są zapylaczami pomocniczymi, ważnymi tylko w określonych warunkach: nocą, w danym sezonie, przy spadku aktywności owadów, w określonym siedlisku albo przy wysokiej liczbie kwiatów. Żaba może być takim uczestnikiem tła zapylania, jeśli jej wizyty okażą się powtarzalne.
W przypadku Iris x germanica obserwacja jest mniej korzystna dla rośliny. Żaba jadła kwiat i uszkadzała jego strukturę. Autorzy pracy traktują ten przypadek jako dowód nietypowej diety i odwiedzania kwiatów, ale nie jako mocny przypadek efektywnego zapylania (de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
6. Co ta obserwacja mówi o zapylaniu
Zapylanie przez zwierzęta jest jednym z procesów utrzymujących reprodukcję wielu roślin kwiatowych. Globalna literatura pokazuje ogromną różnorodność zapylaczy: owady, ptaki, nietoperze, gryzonie, torbacze, naczelne, gady i inne grupy. Około 87,5% gatunków roślin kwiatowych w skali świata jest w jakimś stopniu zależnych od zwierząt w przenoszeniu pyłku (Ollerton, Winfree & Tarrant, 2011). To nie oznacza, że każda z tych roślin ma jednego zapylacza. Sieci zapylania są zwykle wielogatunkowe.
W ostatnich dekadach opisywano coraz więcej nietypowych zapylaczy. Wśród gadów opisano jaszczurki przenoszące pyłek, między innymi w systemach wyspiarskich i w przypadku roślin o dostępnych kwiatach (Sazima, Sazima & Sazima, 2005; Ortega-Olivencia et al., 2012; Cozien et al., 2019). Wśród ssaków znane są zapylające gryzonie, torbacze i nietoperze. W części przypadków relacja została odkryta dopiero dzięki nocnym obserwacjom, kamerom lub pracy terenowej w okresach, gdy klasyczni zapylacze są mniej aktywni.
Xenohyla truncata wpisuje się w ten szerszy trend: zapylanie nie jest własnością kilku znanych grup, tylko zbiorem funkcji ekologicznych. Jeśli ciało zwierzęcia wchodzi w kontakt z pylnikami i znamionami, a zwierzę porusza się między kwiatami, może uczestniczyć w reprodukcji roślin. Żaba nie musi być „zaprojektowana” jako zapylacz w intuicyjnym sensie. Wystarczy, że jej zachowanie, anatomia, wilgotna skóra i wybór pokarmu tworzą warunki transportu pyłku.
7. Dlaczego płazy były poza tym obrazem
Płazy mają kilka cech, które utrudniały myślenie o nich jako o zapylaczach. Większość dorosłych gatunków jest drapieżna. Ich pokarm jest zwykle ruchomy, a nie roślinny. Często żerują nocą, w wilgotnych mikrośrodowiskach, blisko ziemi, w liściach, w wodzie lub przy zbiornikach. Nie widać ich tak łatwo jak ptaków, pszczół czy motyli.
Do tego dochodzi sama metoda badań. Ekologia zapylania długo opierała się na dziennych obserwacjach kwiatów, siatkach entomologicznych, analizie pyłku na ciałach owadów i eksperymentach z wykluczaniem grup odwiedzających. Takie metody dobrze wychwytują owady i ptaki. Gorzej wychwytują małe, nocne kręgowce, które pojawiają się rzadko i przez krótki czas.
Płazy są też podatne na szybkie zmiany warunków. Ich aktywność zależy od wilgotności, deszczu, temperatury, sezonu rozrodczego i dostępności schronień. Noc z deszczem może ujawnić interakcję, której nie widać przez wiele suchych dni. Dlatego pojedyncza obserwacja z pola może mieć duże znaczenie: pokazuje kierunek dalszych badań.
8. Restinga: siedlisko, w którym łatwo stracić unikalne relacje
Restinga to nadbrzeżny typ siedliska brazylijskiego Atlantyku, związany z piaszczystymi równinami, krzewami, bromeliami, sezonowymi zbiornikami i roślinnością odporną na suszę, sól, wiatr oraz ubogie gleby. Jest to środowisko fragmentowane przez urbanizację, turystykę, zabudowę nadmorską i zmiany poziomu morza. Dla gatunków endemicznych, związanych z wąskim pasem wybrzeża, utrata takiego siedliska jest szczególnie groźna (Rocha et al., 2005; Oliveira et al., 2016).
Xenohyla truncata żyje właśnie w takim środowisku. Kryje się w bromeliach, korzysta z okresowych zbiorników i żeruje na roślinach dostępnych w restindze. To nie jest gatunek szeroko rozprzestrzeniony w wielu typach lasu. Ograniczony zasięg zwiększa ryzyko, że lokalna zabudowa, osuszanie, zanikanie bromelii, presja kotów domowych i zmiany klimatu zmienią warunki szybciej, niż populacje zdążą się przystosować (Carvalho-e-Silva et al., 2004; Oliveira et al., 2016; de-Oliveira-Nogueira et al., 2023).
Znaczenie nowej obserwacji polega więc także na zmianie ochronnego argumentu. Ochrona gatunku nie dotyczy już tylko zachowania jednej żaby. Dotyczy zachowania relacji: żaba–bromelia, żaba–owoce, żaba–nasiona, żaba–kwiaty, żaba–pyłek. Gdy znika gatunek, mogą znikać funkcje, których jeszcze nie zdążyliśmy dobrze opisać.
9. Natural history jako nauka pierwszego kontaktu
Praca o Xenohyla truncata jest krótką komunikacją z historii naturalnej. Nie zawiera wielkiego modelu statystycznego, eksperymentu genomowego ani setek próbek. Jej wartość polega na uważnej obserwacji zachowania w terenie. Współczesna biologia często premiuje duże dane, modele molekularne, sekwencjonowanie, obrazowanie i analizę komputerową. Historia naturalna bywa traktowana jako opisowa, mniej prestiżowa część nauki.
Ten przypadek dobrze pokazuje, że bez historii naturalnej nie wiemy, czego szukać w bardziej zaawansowanych badaniach. Nikt nie zaprojektuje eksperymentu o zapylaniu przez żaby, jeśli nikt wcześniej nie zobaczy żaby wychodzącej z kwiatu z pyłkiem na grzbiecie. Nikt nie zada pytania o mechanikę przyczepiania pyłku do wilgotnej skóry płaza, jeśli nie ma obserwacji, że taki kontakt zachodzi.
W ekologii wiele relacji odkrywa się właśnie w ten sposób: ktoś jest w odpowiednim miejscu, o odpowiedniej porze, obserwuje zwierzę i nie odrzuca zachowania jako anegdoty. Później można zbudować testy: kamery nocne, znakowanie pyłku, eksperymenty z wykluczaniem żab, ocena żywotności pyłku po kontakcie ze skórą, porównanie zawiązywania owoców, analiza sieci interakcji.
10. Jak należałoby sprawdzić, czy żaba naprawdę zapyla
Pełny program badawczy dla Xenohyla truncata powinien obejmować kilka etapów.
Pierwszy etap to monitoring nocny kwiatów Cordia taguahyensis. Kamery powinny rejestrować, jak często żaby odwiedzają kwiaty, jak długo pozostają w środku, czy odwiedzają kilka kwiatów jednej nocy, czy przemieszczają się między osobnikami rośliny oraz jakie inne zwierzęta odwiedzają te same kwiaty.
Drugi etap to analiza pyłku na ciele żab. Trzeba sprawdzić, które części ciała zbierają najwięcej ziaren, jak długo pyłek pozostaje przyczepiony, czy odpada przy kolejnym wejściu do kwiatu i czy trafia na znamiona. Wilgotna skóra żab może dobrze chwytać pyłek, ale może też wpływać na jego żywotność. Ten punkt wymaga testów laboratoryjnych.
Trzeci etap to eksperymenty wykluczające. Część kwiatów można zabezpieczyć przed żabami, pozostawiając dostęp owadom, albo odwrotnie, zależnie od konstrukcji eksperymentu. Następnie mierzy się zawiązywanie owoców i nasion. Jeśli rośliny dostępne dla żab mają wyższy sukces reprodukcyjny, argument za funkcją zapylacza staje się silniejszy.
Czwarty etap to porównanie efektywności. Żaby mogą być mniej częste niż owady, ale skuteczne w określonym czasie, na przykład nocą lub po deszczu. Trzeba więc mierzyć nie tylko liczbę wizyt, ale też liczbę ziaren pyłku zdeponowanych na znamieniu podczas jednej wizyty i późniejszy sukces nasienny.
Piąty etap to skala populacyjna. Nawet jeśli żaba zapyla pojedyncze kwiaty, pytanie brzmi, czy wpływa na reprodukcję populacji Cordia taguahyensis. To wymaga wielu nocy, wielu roślin i kilku lokalizacji.
11. Co z tego wynika dla miesiąca zapylaczy
Miesiąc zapylaczy zwykle kieruje uwagę na pszczoły i inne owady. To zrozumiałe, bo owady wykonują ogromną część pracy zapylania i są bezpośrednio związane z rolnictwem. Jednak przypadek Xenohyla truncata przypomina, że zapylanie jest szerszym procesem ekologicznym. Dotyczy dzikich roślin, siedlisk, nocnych interakcji, zwierząt rzadkich, gatunków nieoczywistych i relacji, które nie mają natychmiastowej wartości gospodarczej.
Ochrona zapylaczy nie powinna ograniczać się do uli i kwietnych pasów przy polach. Potrzebne są także siedliska naturalne: lasy, mokradła, restingi, krzewy, martwe drewno, bromelie, zbiorniki okresowe i ciągłość krajobrazowa. W przypadku żaby z Brazylii ochrona zapylania oznacza ochronę nadbrzeżnej restingi, a nie tylko ochronę kwiatów.
To ważna lekcja również poza Brazylią. Wiele procesów zapylania zachodzi w miejscach, które nie są postrzegane jako użyteczne dla człowieka. Siedlisko może wyglądać jak krzakowaty, piaszczysty pas wybrzeża, a w rzeczywistości przechowywać unikalną sieć relacji między płazem, bromelią, owocem, kwiatem i pyłkiem.
12. Dlaczego trzeba unikać sensacji
Hasło „pierwsza żaba zapylacz” jest atrakcyjne. Może jednak prowadzić do dwóch uproszczeń. Pierwsze: że sprawa została już dowiedziona w pełnym sensie ekologii zapylania. Drugie: że pojedyncza obserwacja natychmiast zmienia całą teorię zapylania. Żadne z tych uproszczeń nie jest potrzebne, aby uznać wynik za ważny.
Nauka często działa przez ostrożne poszerzanie granic tego, co uznajemy za możliwe. Przed 2023 rokiem nie było opisanego przypadku płaza z zachowaniem tak bliskim zapylaniu. Po 2023 roku taki przypadek istnieje, ale ma status hipotezy dobrze zakorzenionej w obserwacji. Następny krok należy do ekologii eksperymentalnej.
Takie rozróżnienie ma znaczenie publiczne. Dobra popularyzacja nauki powinna utrzymać zachwyt nad obserwacją i jednocześnie jasno oddzielić fakt od interpretacji. Faktem jest, że żaba jadła nektar i wyniosła pyłek na grzbiecie. Interpretacją jest, że może działać jako zapylacz. Dowodem pełnej funkcji byłoby pokazanie skutecznego przeniesienia pyłku i wpływu na reprodukcję rośliny.
13. Płazy jako niedocenieni uczestnicy ekosystemów
Płazy są jedną z najbardziej zagrożonych grup kręgowców. Zagrażają im utrata siedlisk, choroby, zanieczyszczenia, zmiany klimatu, gatunki inwazyjne, promieniowanie UV, fragmentacja krajobrazu i handel zwierzętami. Często mówi się o nich jako o wskaźnikach stanu środowiska, bo ich cykl życiowy łączy wodę i ląd, a przepuszczalna skóra czyni je wrażliwymi na zmiany chemiczne i mikroklimatyczne (Cortés-Gomez et al., 2015; IUCN SSC Amphibian Specialist Group & Instituto Boitatá, 2023).
Przypadek Xenohyla truncata dodaje jeszcze jeden wymiar: płazy mogą pełnić funkcje, których nie przypisywano im w klasycznych schematach. Mogą rozsiewać nasiona. Mogą wchodzić w kontakt z kwiatami. Mogą być częścią transferu pyłku. Ich utrata może więc zabierać z ekosystemu więcej niż jednego owadożernego drapieżnika.
Właśnie dlatego badania historii naturalnej są pilne. Wiele gatunków płazów znika szybciej, niż poznajemy ich dietę, zachowanie, rozmnażanie, relacje z roślinami i rolę w sieciach troficznych. Jeśli gatunek wyginie przed opisaniem jego interakcji, zniknie także możliwość zrozumienia części ekosystemu.
14. Polska perspektywa
W Polsce nie mamy żaby znanej jako zapylacz. Mamy jednak ten sam problem poznawczy: wiele relacji między zwierzętami i roślinami pozostaje niedostatecznie opisanych, zwłaszcza nocą, w małych siedliskach, na mokradłach, w zadrzewieniach śródpolnych, starorzeczach, rowach, torfowiskach, ogrodach i nieużytkach. Ochrona zapylaczy często sprowadza się do prostych komunikatów o pszczołach. To za wąski opis.
Z perspektywy edukacji przyrodniczej przypadek brazylijskiej żaby jest bardzo użyteczny. Pokazuje, że ekosystem nie jest listą gatunków, tylko siecią czynności: jedzenie, przenoszenie, schronienie, rozród, rozkład, obrona, konkurencja, pasożytnictwo, zapylanie, rozsiewanie nasion. Ten sam organizm może być drapieżnikiem, ofiarą, rozsiewaczem nasion i możliwym zapylaczem.
To dobry argument za ochroną siedlisk, a nie tylko pojedynczych „ładnych” gatunków. Jeśli chronimy tylko najbardziej znanych zapylaczy, tracimy relacje, które jeszcze nie mają popularnych nazw. Jeśli chronimy całe siedlisko, zostawiamy miejsce także dla interakcji dopiero odkrywanych.
15. Teza
Obserwacja Xenohyla truncata w kwiatach Cordia taguahyensis jest małym zdarzeniem terenowym o dużym znaczeniu pojęciowym. Żaba jadła nektar, wyszła z kwiatu z pyłkiem przyklejonym do grzbietu i tym samym stała się pierwszym opisanym płazem, który może pełnić funkcję zapylacza (de-Oliveira-Nogueira et al., 2023). Do pełnego dowodu potrzebne są dalsze badania: przenoszenie pyłku na znamiona, żywotność pyłku po kontakcie ze skórą, częstotliwość wizyt i wpływ na zawiązywanie owoców.
Najważniejsza lekcja jest szersza. Przyroda zawiera relacje, których nie widać w skrótowych podziałach na „owady zapylają”, „ptaki piją nektar”, „żaby jedzą owady”. Takie podziały są użyteczne na początku nauki, ale pole obserwacji jest szersze. Jedna mała żaba z brazylijskiej restingi pokazuje, że funkcja ekologiczna może pojawić się tam, gdzie dotąd jej nie szukano.
Ochrona zapylaczy wymaga więc ochrony znanych grup i uważności wobec nieznanych powiązań. Jeśli zniknie Xenohyla truncata, zniknie nie tylko gatunek. Może zniknąć jedyna znana relacja między płazem a zapylaniem kwiatów.
Źródła
Alves-dos-Santos, I., Silva, C. I., Pinheiro, M., Kleinert, A. M. P. (2016). When a floral visitor is a pollinator? Rodriguésia, 67(2), 295–307.
Carvalho-e-Silva, S. P., Telles, A. M., Cruz, C. A. G. (2004). Xenohyla truncata. The IUCN Red List of Threatened Species 2004.
Cortés-Gomez, A. M., Ruiz-Agudelo, C. A., Valencia-Aguilar, A., Ladle, R. (2015). Ecological functions of neotropical amphibians and reptiles: a review. Universitas Scientiarum, 20, 229–245.
Cozien, R. J., van der Niet, T., Johnson, S. D., Steenhuisen, S. L. (2019). Saurian surprise: lizards pollinate South Africa’s enigmatic hidden flower. Ecology, 100(3), e01554.
Da Silva, H. R., Britto-Pereira, M. C., Caramaschi, U. (1989). Frugivory and seed dispersal by Hyla truncata, a Neotropical treefrog. Copeia, 1989(3), 781–783.
Da Silva, H. R., Britto-Pereira, M. C. (2006). How much fruit do fruit-eating frogs eat? An investigation on the diet of Xenohyla truncata (Lissamphibia: Anura: Hylidae). Journal of Zoology, 270, 692–698.
Das, I. (1996). Folivory and seasonal changes in diet in Rana hexadactyla. Journal of Zoology, 238, 785–794.
de-Oliveira-Nogueira, C. H., Souza, U. F., Machado, T. M., Figueiredo-de-Andrade, C. A., Mônico, A. T., Sazima, I., Sazima, M., Toledo, L. F. (2023). Between fruits, flowers and nectar: The extraordinary diet of the frog Xenohyla truncata. Food Webs, 35, e00281. DOI: 10.1016/j.fooweb.2023.e00281.
Elbein, A. (2023). This Frog May Be the First Amphibian Known to Pollinate Flowers. Scientific American, 6 maja 2023.
Inouye, D. W. (1980). The terminology of floral larceny. Ecology, 61(5), 1251–1253.
IUCN SSC Amphibian Specialist Group & Instituto Boitatá de Etnobiologia e Conservação da Fauna. (2023). Xenohyla truncata. The IUCN Red List of Threatened Species 2023.
Kevan, P. G., Baker, H. G. (1983). Insects as flower visitors and pollinators. Annual Review of Entomology, 28, 407–453.
McMullen, C. K. (2011). Pollination of the heterostylous Galápagos native, Cordia lutea (Boraginaceae). Plant Systematics and Evolution, 298, 569–579.
Oliveira, S., Rödder, D., Capinha, C., Ahmadzadeh, F., Oliveira, A. F. K. C., Toledo, L. F. (2016). Assessing future habitat availability for coastal lowland anurans in the Brazilian Atlantic rainforest. Studies on Neotropical Fauna and Environment, 51(1), 45–55.
Ollerton, J. (2017). Pollinator diversity: distribution, ecological function, and conservation. Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics, 48, 353–376.
Ollerton, J., Winfree, R., Tarrant, S. (2011). How many flowering plants are pollinated by animals? Oikos, 120(3), 321–326.
Opler, P. A., Baker, H. G., Frankie, G. W. (1975). Reproductive biology of some Costa Rican Cordia species (Boraginaceae). Biotropica, 7(4), 234–247.
Ortega-Olivencia, A., Rodríguez-Riaño, T., Pérez-Bote, J. L., López, J., Mayo, C., Valtueña, F. J., Navarro-Pérez, M. (2012). Insects, birds and lizards as pollinators of the largest-flowered Scrophularia of Europe and Macaronesia. Annals of Botany, 109(1), 153–167.
Rocha, C. F. D., Bergallo, H. G., Van Sluys, M., Alves, M. A. S., Jamel, C. E. (2005). Endemic and threatened tetrapods in the restingas of the biodiversity corridors of Serra do Mar and of the Central da Mata Atlântica in eastern Brazil. Brazilian Journal of Biology, 65(1), 159–168.
Sazima, I., Sazima, C., Sazima, M. (2005). Little dragons prefer flowers to maidens: a lizard that laps nectar and pollinates trees. Biota Neotropica, 5(1), 185–192.
Snell, R. S., Beckman, N. G., Fricke, E., et al. (2019). Consequences of intraspecific variation in seed dispersal for plant demography, communities, evolution and global change. AoB PLANTS, 11, plz016.
Taigen, T. L., Wells, K. D. (1985). Energetics of vocalization by an anuran amphibian. Journal of Comparative Physiology B, 155, 163–170.