Jeśli jesteś doktorantem przygotowującym się do publikacji w czasopiśmie naukowym, zapewne spotkasz się z szeregiem terminów takich jak Impact Factor, Quartiles (Q1–Q4), CiteScore, SJR (Scimago Journal Rank) czy Eigenfactor. Każdy z tych wskaźników mierzy nieco inny aspekt wpływu (ang. impact) publikowanych prac. Poniżej wyjaśniam, jak działają te miary i jak można je wykorzystać przy wyborze czasopisma.
1. Impact Factor (Web of Science / JCR)
Czym jest?
- Impact Factor (IF) to wskaźnik publikowany przez Clarivate Analytics w Journal Citation Reports (JCR).
- IF mierzy, jak często w danym roku były cytowane artykuły opublikowane w tym czasopiśmie w ciągu poprzednich dwóch lat.
Co to oznacza dla doktoranta?
- Wyższy IF to zazwyczaj oznaka, że czasopismo jest bardziej rozpoznawalne (lub cenione) w środowisku, a publikowane tam artykuły częściej cytowane.
- Nie zawsze jednak duży IF oznacza, że to czasopismo jest najlepsze dla Twojej dziedziny — część tytułów ma wysoki IF, ale może nie pasować dokładnie do Twojego tematu.
- W praktyce, uczelnie i grantodawcy często przykładają wagę do tego, czy artykuł jest w czasopiśmie z wysokim IF (szczególnie jeśli jest to Q1 w obszarze).
2. Quartiles (Q1–Q4)
Czym są?
- W ramach JCR (Journal Citation Reports) czasopisma dzieli się na cztery kwartyle w każdej kategorii tematycznej: Q1, Q2, Q3, Q4.
- Q1 to górne 25% czasopism z najwyższymi wskaźnikami (np. Impact Factor) w danej dziedzinie, Q2 to kolejne 25%, i tak dalej.
Co to oznacza dla doktoranta?
- Publikacja w Q1 często traktowana jest jako sukces, ponieważ oznacza wejście do czołowych czasopism w Twojej dyscyplinie (przynajmniej wg rankingu).
- Niektóre dziedziny mają z natury niższe IF lub mniejszą liczbę czasopism, więc wówczas publikacja w Q2 czy Q3 też może być wartościowa.
3. CiteScore (Scopus)
Czym jest?
- CiteScore jest wskaźnikiem opracowanym przez firmę Elsevier, bazującym na danych z bazy Scopus.
- Liczy, ile cytowań (w ciągu ostatnich 4 lat) zebrały artykuły opublikowane w danym czasopiśmie, podzielone przez liczbę wszystkich opublikowanych dokumentów w tym okresie.
Różnice w stosunku do Impact Factora
- CiteScore obejmuje 4-letni okres, podczas gdy IF najczęściej bazuje na 2 latach.
- Często wlicza również inne typy dokumentów (np. nie tylko artykuły naukowe, ale też np. recenzje czy materiały konferencyjne) — szczegóły różnią się w zależności od polityki bazy.
Co to oznacza dla doktoranta?
- W niektórych dyscyplinach (np. naukach społecznych, inżynieryjnych) Scopus (i CiteScore) jest bardziej popularny niż Web of Science/IF.
- Można łatwiej porównywać czasopisma w ramach jednego narzędzia (Scopus).
- Warto zwrócić uwagę na to, czy dany wydział lub instytucja bardziej ceni CiteScore czy IF (czasem instytucje preferują system JCR).
4. Scimago Journal & Country Rank (SJR)
Czym jest?
- SJR (Scimago Journal Rank) korzysta z bazy Scopus, ale opiera się na algorytmie podobnym do Google PageRank.
- Wpływ cytowań nie jest traktowany jednakowo; cytowania z bardziej prestiżowych czasopism mają większą wagę.
Co to oznacza dla doktoranta?
- Publikacje w czasopiśmie z wysokim SJR mogą oznaczać, że w środowisku (zwłaszcza scopusowym) jest ono doceniane pod kątem jakości cytowań.
- SJR kładzie nacisk na to, skąd pochodzą cytowania (czyli jak „ważne” są czasopisma cytujące Twój artykuł).
5. Eigenfactor
Czym jest?
- Eigenfactor to kolejny wskaźnik, który waży cytowania pod kątem ich źródła: cytowania z renomowanych czasopism liczą się bardziej niż te z mniej cenionych.
- Nie zlicza samo-cytowań (ang. self-citations).
- Wykorzystuje też analizę sieci (network analysis), aby ocenić przepływ cytowań w literaturze.
Co to oznacza dla doktoranta?
- Eigenfactor jest raczej mniej popularny w codziennej ocenie (przez rekrutujących lub przełożonych) w porównaniu z IF i Q1–Q4, ale może wskazywać na głębię i jakość cytowań.
- Jeżeli Twoja dziedzina jest mocno sieciowa (np. interdyscyplinarne obszary badań), czasopisma z wysokim wskaźnikiem Eigenfactor mogą dać Ci lepszy odbiór w szerokiej społeczności.
Co warto wziąć pod uwagę, wybierając czasopismo?
- Zasięg i profil czasopisma
- Czy czasopismo specjalizuje się w Twojej dziedzinie? Czy odbiorcy tego czasopisma będą realnie zainteresowani Twoją tematyką?
- Czas publikacji i recenzji
- Niektóre czasopisma, mimo wysokiego IF lub Q1, mają bardzo długi proces recenzji. Jeśli zależy Ci na szybkiej publikacji, sprawdź średni czas od zgłoszenia do akceptacji.
- Opłaty za publikację (APC)
- W przypadku czasopism open-access często są Article Processing Charges. Czy Twój projekt ma budżet na pokrycie takich kosztów?
- Kontekst uczelniany
- Niektóre uczelnie/kraje mają listy preferowanych czasopism, a czasem też rankingi wewnętrzne. Sprawdź, czy Twój wydział lub instytut ma własne wytyczne.
- Potencjalna widoczność i cytowalność
- Jeśli zależy Ci na cytowaniach, pamiętaj, że w niszowej dziedzinie może wystarczyć mniejszy tytuł, ale dobrze znany w tej społeczności.
Podsumowanie
- Impact Factor (Web of Science) i Quartile (Q1–Q4): Najbardziej powszechne w wielu dziedzinach, zwłaszcza w naukach przyrodniczych, medycznych i częściach nauk społecznych.
- CiteScore (Scopus) i SJR: Popularne w systemie Scopus; często używane w dyscyplinach, gdzie baza Scopus jest dominująca (np. inżynieria, część nauk społecznych).
- Eigenfactor: Bardziej rozbudowany wskaźnik sieciowy, mniej powszechnie używany w codziennych ocenach, lecz cenny dla zrozumienia „jakości” cytowań.
Wybierając czasopismo, nie kieruj się tylko jednym wskaźnikiem (np. wysokim IF). Zwróć uwagę na dopasowanie tematyczne, reputację w Twojej społeczności naukowej i praktyczne aspekty (koszty, czas recenzji). Pamiętaj, że celem jest dotarcie do właściwych odbiorców i wniesienie wartościowej publikacji do obiegu naukowego. Jeśli Twoja praca jest solidna i interesująca, prędzej czy później znajdzie się w centrum uwagi odpowiednich czytelników. Powodzenia w publikowaniu!