Prowadzenie notatek z wykładów (ale także z seminariów, warsztatów czy konferencji) to umiejętność kluczowa dla każdego doktoranta. Dobre notatki pomagają nie tylko zapamiętać najważniejsze treści, ale też usystematyzować wiedzę, odnaleźć najistotniejsze wątki badawcze i przygotować się do dalszej pracy nad artykułami czy rozdziałami doktoratu. Poniżej znajdziesz kilka praktycznych wskazówek, jak ulepszyć swój system notowania i wyciągnąć z niego maksimum korzyści.
1. Dlaczego robić notatki?
- Nie musisz polegać na pamięci
– W natłoku obowiązków i codziennych spraw z czasem zapomina się nawet ciekawych wątków, dlatego notatki to szybka „pigułka” przypominająca, co było na wykładzie. - Możesz skupić się na dyskusji
– Dzięki notatkom masz „zakotwiczone” główne punkty, więc łatwiej brać czynny udział w rozmowie i zadawać pytania. - Testujesz i utrwalasz rozumienie
– Notowanie sprawia, że musisz przeformułować słowa wykładowcy na własny język (parafraza, skróty), co wzmacnia przetwarzanie informacji. - Organizujesz wiedzę pod kątem przyszłej rozprawy
– Notatki mogą zawierać zalążki pomysłów, cytaty z literatury (wskazywane przez prowadzącego) czy odnośniki do badań, które potem wykorzystasz w rozdziale teoretycznym.
2. Notatki ręczne czy na komputerze?
Ręczne (papier, długopis)
- Plusy: Sprzyjają lepszemu zapamiętywaniu i przetwarzaniu (badania pokazują, że pisanie ręczne aktywizuje głębsze procesy poznawcze). Pozwalają na swobodne szkicowanie, rysowanie schematów.
- Minusy: Czasem wolniejsze pisanie, trudniej potem przeszukać tekst (brak funkcji „ctrl+F”).
Elektroniczne (laptop, tablet)
- Plusy: Szybkie pisanie, łatwość edycji, możliwość przeszukiwania treści. Możesz łatwo dołączać zrzuty ekranu (z prezentacji, wykresów).
- Minusy: Czasem prowadzi do rozpraszania się (Internet, powiadomienia), lub skłania do „notowania wszystkiego” bez przetwarzania treści.
Rada: Wybierz metodę najlepiej pasującą do Twojego stylu pracy, ale pamiętaj, że ważniejsze jest świadome przetwarzanie informacji niż sama forma notowania.
3. Co notować?
- Rzeczy wypisane na tablicy / slajdach
- Załóżmy, że prowadzący uwypukla definicje, formuły, schematy – to zwykle kluczowe elementy wykładu.
- Wielokrotnie powtarzane hasła
- Jeśli coś jest podkreślane przez prelegenta, to znak, że warto to odnotować.
- Przykłady i case’y
- Przykłady pomagają zrozumieć teoretyczne pojęcia. Notuj je, bo często są unikalne i lepiej zapadają w pamięć niż suche definicje.
- Wszelkie wskazówki, tzw. sygnały („to jest ważne”, „zwróćcie uwagę”, „pytania z egzaminu będą…” itp.)
- Twoje obserwacje
- Jeśli podczas wykładu masz pomysł na dalsze badanie, notuj od razu w formie komentarza (np. „Można by rozszerzyć tę teorię o… ”).
4. Dobre nawyki w notowaniu
- Przeglądaj poprzednie notatki (z poprzedniego wykładu)
- 5–10 minut przed kolejnymi zajęciami przypomnij sobie ostatnie punkty, by wchodzić w temat z kontekstem.
- Preview (przygotowanie)
- Jeśli to możliwe, przejrzyj rozdział w podręczniku lub slajdy prowadzącego (o ile są dostępne) – szybciej wychwycisz trudniejsze fragmenty i zadasz trafniejsze pytania.
- Strukturyzuj
- Używaj nagłówków, list, pogrubień. Jeśli notujesz ręcznie, zostaw margines na dodatkowe uwagi. Jeśli elektronicznie, możesz stosować kolorowe zakreślenia lub stylowanie tekstu.
- Bądź zwięzły
- Notatki nie powinny być stenogramem wykładu. Używaj skrótów, rób krótkie zdania, graficznie oddzielaj poszczególne wątki.
- Wykorzystaj sprawdzony system
- Przykładowo: Cornell (kolumny: główne punkty, notatki główne, podsumowanie) lub metodę konspektu (hierarchia nagłówków).
5. System Cornell i metoda konspektu (Outline)
System Cornell
- Podział kartki:
- Kolumna lewa (wąska): pytania, słowa kluczowe, główne idee, które streszczają/porządkują treść.
- Kolumna prawa (szersza): główny tekst notatek (szczegóły, definicje, cytaty, przykłady).
- Dół strony: streszczenie (podsumowanie) – kilka zdań, co było głównym przesłaniem wykładu.
- Zalety: Aktywizuje uczenie, bo po wykładzie wracasz do notatek i formułujesz kluczowe pytania oraz podsumowanie.
Metoda konspektu (Outline)
- Struktura drzewiasta
- Poziom 1: Główne tematy.
- Poziom 2: Podpunkty (idee w danym temacie).
- Poziom 3: Szczegóły, przykłady, komentarze własne.
- Zalety: Łatwo zachować przejrzystość, szczególnie w wykładach, gdzie jest wyraźny porządek logiczny. Umożliwia rozwijanie kolejnych poziomów bez chaosu.
6. Przykład organizacji notatek
Temat wykładu: Teoria motywacji w środowisku akademickim
- Wstęp
- Definicja motywacji (w. + definicja)
- Podział wewnętrzna/ zewnętrzna (p. w/w ? – znaczenie??)
- Teoria X
- Główne założenia (3–4 punkty)
- Przykład badań (Badacz A, 2020 – porównanie studentów z… )
- Teoria Y
- Różnice w stos. do X (bardziej nacisk na … )
- Metoda pomiaru motywacji (skrót: kwestionariusz ABC)
- Kluczowe różnice / wnioski
- Tabela: X vs. Y (silne/ słabe strony?)
W lewym marginesie (jeśli system Cornell):
- Pytania: „Dlaczego Teoria X mniej skuteczna w naukach humanistycznych?”
- Wskazówki: → artykuł Kowalski (2018) sprawdzić.
Na dole: Podsumowanie:
- „Teoria X bardziej hierarchiczna, Y – bardziej autonomiczna. W kontekście doktorantów? – warte zbadania w mojej ankiecie!”
7. Po wykładzie: co dalej?
- Przejrzyj notatki w ciągu 24h
- Dodaj uzupełnienia, popraw ewentualne skróty, których możesz potem nie rozszyfrować.
- Zrób krótkie podsumowanie
- 2–3 zdania: „Co było najważniejsze?”, „Jak to się ma do mojej pracy doktorskiej?”.
- Organizuj w systemie
- Jeśli masz notatki papierowe, trzymaj je w segregatorach lub teczkach z nazwą kursu/wykładu.
- Notatki elektroniczne kataloguj np. w folderach wg daty lub przedmiotu. Możesz też używać aplikacji typu OneNote, Notion, Evernote.
8. Przykładowe problemy i jak ich uniknąć
- Zbyt dużo zapisujesz bez przemyślenia
- Rozwiązanie: staraj się przetwarzać, parafrazować, wyciągać klucz (1–2 zdania na każdą istotną kwestię).
- Nie rozumiesz skrótów, które później czytasz
- Rozwiązanie: stwórz listę swoich typowych skrótów i trzymaj ją na początku notesu / wstęp do pliku.
- Brak integracji z celami doktorskimi
- Rozwiązanie: po wykładzie dopisz notatkę typu: „Możliwe wykorzystanie w rozdziale teoretycznym” lub „Powiązane z hipotezą 2” itp.
Podsumowanie
Notatki z wykładów to nie tylko „surowy zapis” słów wykładowcy, lecz narzędzie do aktywnego uczenia się i budowania pomostu między treściami a własnymi badaniami. Wybór formy – papierowej czy elektronicznej – zależy od indywidualnych preferencji, ale najważniejszy jest systematyczny, uporządkowany styl i refleksja nad tym, co zostało zapisane. Stosując takie metody, jak Cornell czy Outline, i pamiętając o zwięzłości, hierarchii informacji oraz późniejszym przeglądzie notatek, zyskasz solidny fundament wiedzy w drodze do ukończenia doktoratu. Powodzenia w notowaniu!