W 2017 roku w czasopiśmie Heart, Lung and Circulation (HLC) opublikowano krótki artykuł redakcyjny, w którym autorzy – redaktorzy tego periodyku – dzielą się spojrzeniem „od kuchni” na proces akceptacji manuskryptów w pismach naukowych. Piszą oni zarówno o tym, czego w ogóle oczekują czasopisma (a więc co zapewni Twojej pracy większe szanse na publikację), jak i o najczęstszych przyczynach odrzucenia artykułów już na wstępnym etapie (desk reject). Poniżej przedstawiam najważniejsze wnioski i wskazówki, istotne zwłaszcza dla doktorantów przygotowujących swój pierwszy lub kolejny tekst naukowy.
1. Co jest najważniejsze dla (prawie) każdego czasopisma?
- Dobra zawartość merytoryczna (good material to publish)
- Czasopisma szukają tematyki, która jest przydatna (przeglądy systematyczne, przeglądy narracyjne, artykuły oryginalne) i wnosi coś nowego.
- W HLC i wielu innych periodykach case reports (opisy pojedynczych przypadków) są coraz rzadziej akceptowane, natomiast wartościowe są artykuły pokazujące realny wkład w naukę.
- Wiele potencjalnych autorów i szeroki zasięg
- W HLC doceniają publikacje z całego świata i z różnych dyscyplin. Dla redakcji ważne jest, by pismo przyciągało różnorodne prace – to zwiększa cytowania i zainteresowanie czytelników.
- Rzetelny, szybki proces recenzji
- Aby czasopismo mogło działać sprawnie, potrzebna jest pula zaangażowanych recenzentów. Oznacza to, że jako autor powinieneś docenić rolę recenzentów i dbać o przejrzyste przedstawienie metod, aby ułatwić ocenę.
- Entuzjastyczny zespół redakcyjny
- Redakcje high-impact journali zwykle mają sekcje tematyczne i długą listę współpracowników-recenzentów; to wszystko wpływa na jakość i szybkość procesu.
2. Dlaczego twoja praca mogłaby zostać odrzucona?
Redaktorzy wskazują różne powody:
- Brak nowości
- Jeśli artykuł nie wnosi nic istotnie nowego w kontekście istniejącej wiedzy, jest duża szansa na szybkie odrzucenie.
- Publikacje powinny mieć element nowości (np. metodologicznej, teoretycznej czy praktycznej).
- Zbyt powierzchowne omówienie literatury
- Należy wskazać, jak twoje badanie wyróżnia się od poprzednich i dlaczego jest potrzebne. Bez rzetelnej sekcji literatury redaktor może uznać, że nie wiesz, co już zostało zrobione.
- Słaba metodologia
- Recenzenci często odrzucają prace, w których brakuje jasnego opisu próbki, metod analizy czy wiarygodności wyników.
- Nawet dobre wyniki nie obronią się, jeśli nie będzie przejrzystego wyjaśnienia, jak je uzyskano.
- Błędy formalne i językowe
- Autorzy często nie stosują się do wytycznych dla autorów (format, styl cytowania), co sygnalizuje niedbałość.
- Gramatyczne lub stylistyczne uchybienia również mogą obniżyć wiarygodność, choć rzadko bywają jedynym powodem odrzutu.
- Zignorowanie wymagań czasopisma
- Np. HLC przestało przyjmować obszerne case reports, koncentruje się na przeglądach i badaniach oryginalnych. Jeśli autor nie sprawdzi tych wytycznych, ryzykuje, że artykuł nie pasuje do profilu pisma.
3. Czy jesteś gotowy do publikacji?
Zadanie sobie tego pytania jest kluczowe. Autorzy artykułu radzą:
- Sprawdź, czy Twoje wyniki naprawdę posuwają naukę do przodu.
- „Not ready to publish” może oznaczać brak istotnych wyników, zbyt małą próbę lub brak świeżego spojrzenia.
- „Gotowy” – jeśli Twoja praca wypełnia istotną lukę w literaturze, jest starannie przeprowadzona i logicznie zorganizowana.
- Zdecyduj, jakiego typu publikację tworzysz.
- Pełny artykuł badawczy (full original research), przegląd systematyczny, krótka komunikacja (short/rapid communication), list do redakcji (letter), itp. Każdy format ma inne wymagania co do długości, struktury i stopnia szczegółowości.
- Zadbaj o jakość metod i przejrzystość wniosków.
- Ważne, by wstęp i dyskusja wyraźnie mówiły o tym, co nowego i dlaczego to ważne.
4. Jak zwiększyć szanse na akceptację?
- Wybierz odpowiednie czasopismo
- Zwróć uwagę na to, czy twój temat pasuje do zakresu i profilu pisma (scope). Sprawdź, jakich prac szukają (np. HLC ceni recenzje, oryginalne badania, mniej case studies).
- Jeśli celujesz w open access, upewnij się, że jest to rzetelne pismo (zajrzyj do DOAJ, Directory of Open Access Journals).
- Podkreśl nowość / oryginalność
- Jednym z najważniejszych czynników jest zrozumienie, na czym polega nowy wkład Twojej pracy. Nie zapomnij odnieść się do istniejących publikacji i wyraźnie zaznaczyć różnice.
- Unikaj autoplagiatu i powtarzania treści
- Jeśli Twoje rezultaty pokrywają się z poprzednio opublikowanymi, zaznacz to; w przeciwnym razie recenzenci uznają, że nie jest to wartościowy wkład.
- Bądź precyzyjny w odniesieniach do literatury
- Cytuj najważniejsze prace w dziedzinie, także te najnowsze. Omijanie kluczowych źródeł budzi wątpliwości u recenzentów co do rzetelności przeglądu literatury.
- Na końcu zadbaj o autorstwo i kolejność autorów
- Ustal przed napisaniem, kto wniósł jaki wkład. Dla redaktorów ważna jest odpowiedzialność za treść (kto odpowiada za metody, analizy, pisanie).
5. Co jeszcze doradzają redaktorzy?
- „Bądź uczciwy o pokrewieństwie tematycznym”
- Nie wysyłaj pracy z neurologii do czasopisma kardiologicznego, jeśli jest tylko znikomy związek. Czas stracisz Ty i redakcja, zapewne skończy się desk reject.
- „Poprawiaj i koryguj”
- Nawet najciekawszy artykuł może paść, jeśli zawiera błędy pisarskie. Korekta (proofreading) jest wskazana, idealnie też recenzja koleżeńska (od znajomych naukowców).
- „Reaguj uprzejmie na uwagi recenzentów”
- Jeśli artykuł przechodzi recenzję i dostajesz mnóstwo uwag, to normalne. Odpowiadaj konkretnie, wyjaśniaj, gdzie wprowadziłeś zmiany.
- „Zapewnij spójność i przejrzystość”
- Każda sekcja (Wstęp, Metody, Wyniki, Dyskusja) ma spełniać swoją rolę. Nie wpychaj wniosków z metodologii do dyskusji ani odwrotnie.
6. Podsumowanie
Artykuł redakcyjny w Heart, Lung and Circulation jasno pokazuje, co liczy się przy ocenie manuskryptów:
- Nowość i znaczenie wyników
- Poprawność metod i rzetelna interpretacja
- Spójna, klarowna struktura tekstu
- Zrozumienie wymagań danego czasopisma
- Brak poważnych błędów formalnych i etycznych
Pamiętaj, że proces publikacji nie kończy się na wysłaniu manuskryptu. Zazwyczaj czeka Cię (1) recenzja, (2) poprawki i (3) finalna akceptacja (bądź niestety odrzucenie). Warto jednak zadbać o te elementy, by uniknąć desk reject — czyli odrzucenia już na wstępnym etapie oceny przez edytora.
Zarówno HLC, jak i wiele innych pism, stawia na jasność, uczciwość badawczą i realny wkład w dyscyplinę. Jeśli Twój artykuł wypełnia te kryteria i jest starannie opracowany, szanse na publikację znacząco rosną. Powodzenia!