W 2014 roku w czasopiśmie Technovation ukazał się krótki artykuł redakcyjny (editorial) autorstwa Meishum z City University of Hong Kong, omawiający różnice między tekstami od razu odrzucanymi (desk reject) a tymi, które trafiają do czołowych publikacji o wysokim impakcie. Badanie porównywało 50 manuskryptów odrzuconych bez recenzji z 10 wysoko cytowanymi pracami. Wnioski mogą pomóc doktorantom (i nie tylko) lepiej przygotować strukturę własnego artykułu. Poniżej kilka kluczowych spostrzeżeń:
1. Sześcioczęściowy schemat (standardowy)
Według tej redakcyjnej analizy, artykuł z dziedziny nauk społecznych czy zarządzania zwykle ma 6 sekcji:
- Wstęp (Introduction): zarys tła, postawienie pytania badawczego.
- Przegląd literatury (Literature review): wskazanie luk w wiedzy, główne teorie.
- Metodologia (Methodology): opis, jak badałeś problem (metody, narzędzia, próba, procedura).
- Wyniki (Result): przedstawienie danych, analiz statystycznych, kluczowych ustaleń.
- Dyskusja (Discussion): interpretacja wyników w kontekście literatury, omówienie konsekwencji.
- Wnioski (Conclusion): krótkie podsumowanie, ograniczenia, kierunki dalszych badań.
Co zauważono?
- Artykuły „wysokiego impaktu” skrupulatnie realizują każdą z sześciu części.
- Teksty desk-reject nierzadko pomijają część literaturową albo dyskusję (lub scalają wszystko w jedną krótką sekcję), przez co wydają się mniej solidne teoretycznie.
2. Różnice w rozłożeniu objętości między sekcjami
Redakcja dokonała analizy procentowego udziału każdej sekcji w długości artykułu dla kilku krajów (Brazylia, Chiny, Iran, Korea Południowa, Tajwan) oraz porównała z grupą artykułów o wysokim impakcie w Technovation.
Ustalenia:
- Artykuły desk-reject:
- Najczęściej kładły większy nacisk na Wstęp i Wyniki, a mniej na przegląd literatury i dyskusję.
- Bywały też prace, które w ogóle nie miały sekcji Przegląd literatury lub Dyskusja (albo były one szczątkowe).
- Artykuły high-impact:
- Zwykle mają lepszą równowagę między sekcjami, a nawet nadwyżkę objętościową w sekcji Przeglądu literatury i Dyskusji.
- Podkreślenie literatury i dyskusji wskazuje, że autorzy starannie osadzają swoje wyniki w kontekście dotychczasowych badań i wyraźnie pokazują wkład teoretyczny oraz praktyczny.
3. Kluczowe sekcje – co w nich musi się znaleźć?
3.1 Introduction (Wstęp)
- Dlaczego temat jest ważny? Jakie pytanie zadajesz i jak wpasowuje się w szerszy kontekst naukowy?
- Najgorszą praktyką jest sytuacja, gdy pytanie badawcze pojawia się dopiero na końcu. Redaktorzy zalecają, by już w pierwszym akapicie zasygnalizować, o co toczy się stawka badawcza.
3.2 Literature Review (Przegląd literatury)
- Podstawowa funkcja: pokazanie, że znasz poprzednie prace, rozumiesz kluczowe teorie i wiesz, gdzie jest luka badawcza.
- W artykułach desk-reject sekcja ta bywała nazbyt krótka lub całkowicie pominięta. Tekst z wysokim impaktem rozwija wątki teoretyczne, konfrontuje różne koncepcje, a na końcu klarownie definiuje co nowego wnosi dana praca.
3.3 Methodology (Metodologia)
- Wyjaśnij, jak zebrałeś dane, dlaczego wybrałeś tę metodę (np. ankiety, case study, analiza statystyczna) i jak zapewniłeś wiarygodność (trafność, rzetelność).
- Wysokiej jakości artykuły zwykle przedstawiają szczegółowo procedury i uzasadniają wybór metod. Desk-reject często mają króciutką, niejasną metodologię, co budzi wątpliwości o rzetelność wyników.
3.4 Result (Wyniki)
- Przejrzyście zaprezentuj dane (tabele, wykresy), najważniejsze liczby i testy statystyczne.
- Dobry artykuł pokazuje, jak wyniki odnoszą się do pytań lub hipotez sformułowanych wcześniej.
- Niewystarczająca prezentacja wyników to częsty problem w słabych pracach (np. brak statystyk lub nadmiar surowych danych bez interpretacji).
3.5 Discussion (Dyskusja)
- Ta sekcja często odróżnia artykuł „wybitny” od przeciętnego. Ma na celu przeanalizować wyniki w kontekście literatury, pokazać, co to wnosi nowego i jakie są implikacje (teoretyczne i praktyczne).
- Desk-reject często nie mają pełnej dyskusji, ograniczając się do stwierdzenia: „Nasze wyniki wykazują X. Koniec.” Natomiast w high-impact artykułach, dyskusja jest bardziej wyczerpująca, odnosi się do różnych badań, wskazuje granice interpretacji i wyciąga wnioski dla teorii/praktyki.
3.6 Conclusion (Wnioski)
- Podsumowanie powinno krótko streścić główne ustalenia, wspomnieć o ograniczeniach (np. wielkość próby, kontekst geograficzny) i sugerować przyszłe kierunki badań.
- Redakcja Technovation zauważyła, że w „desk rejects” sekcja ta bywała zdawkowa lub zbyt rozwlekła. Trzeba dążyć do zwięzłości i konkretnych rekomendacji.
4. Wskazówki praktyczne od redaktora
- Czytelne wprowadzenie
- Jeśli czytelnik (i recenzent) nie zrozumie, jaki problem rozwiązujesz, to trudno mu ocenić, czy artykuł w ogóle jest wartościowy.
- Głębia w części teoretycznej
- Wysokie impact papers w Technovation (i nie tylko) zwykle mają większą liczbę cytowań i dogłębny przegląd literatury, co świadczy o dobrym przygotowaniu teoretycznym.
- Rozwinięta dyskusja
- Nawet świetne wyniki potrzebują kontekstu, wyjaśnienia i wskazania konsekwencji — to właśnie sekcja Dyskusja.
- Unikaj brakujących sekcji
- Brak osobnego rozdziału (lub części) dotyczącego Przeglądu literatury czy Dyskusji to często „czerwona lampka” dla redaktora.
- Podwójny szczyt
- W artykule opisano, że najlepsze prace mają dwa „wzniesienia” (ang. two-peak shape) w rozkładzie procentowym objętości — duży nacisk na Literature Review i Discussion. Słabe teksty mają raczej wysoką górkę w Wstępie, i ewentualnie w Wynikach, bez rozbudowanej sekcji literaturowej i dyskusyjnej.
5. Wnioski: jak zwiększyć szansę na sukces?
- Postaw jasne pytanie już w pierwszym akapicie (Introduction).
- Rozwiń solidną sekcję literaturową (w tym wskazanie luki badawczej i wkładu).
- Metody: przejrzysta i uzasadniona metodologia – recenzenci od razu zobaczą, czy badania są wiarygodne.
- Starannie przedstaw wyniki – ale unikaj surowych tabel bez interpretacji.
- Dyskusja – to Twój czas, by pokazać, dlaczego wyniki coś wnoszą do nauki (i co w praktyce znaczą).
- Wnioski – krótkie, klarowne, z zarysowaniem ograniczeń i propozycją dalszych badań.
Nawet jeśli Twój artykuł nie trafi od razu do najwyższej ligi czasopism, zastosowanie wytycznych z redakcyjnego komentarza w Technovation ułatwi recenzentom zrozumienie Twojego przekazu i docenienie wartości badania. Zmniejsza to szansę na natychmiastowe odrzucenie (desk reject), a zwiększa prawdopodobieństwo przejścia do kolejnych etapów recenzji.
Powodzenia w pisaniu i publikowaniu!