Związek między używaniem e-papierosów a przewlekłą obturacyjną chorobą płuc i nadciśnieniem tętniczym: Aktualny stan wiedzy

1. Wprowadzenie: E-papierosy: Ewolucja rozumienia zagrożeń dla zdrowia

E-papierosy, znane również jako elektroniczne systemy dostarczania nikotyny (ENDS) lub waporyzatory, zyskały znaczną popularność od czasu ich wprowadzenia na rynek w okolicach 2003 roku.1 Początkowo były one intensywnie promowane jako bezpieczniejsza alternatywa dla tradycyjnych papierosów, co przyczyniło się do ich szybkiego rozpowszechnienia wśród różnych grup wiekowych, w tym młodzieży i młodych dorosłych.1 Jednakże, w miarę gromadzenia się dowodów naukowych, pierwotne przekonanie o ich bezpieczeństwie zaczęło ewoluować. Nowe analizy i badania długoterminowe rzucają światło na potencjalne zagrożenia zdrowotne związane z ich stosowaniem, kwestionując ich status jako nieszkodliwej alternatywy.3 Niniejszy raport ma na celu zbadanie aktualnego stanu wiedzy na temat związku między wyłącznym używaniem e-papierosów a rozwojem przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) oraz nadciśnienia tętniczego. Ponadto, raport analizuje przyczyny początkowego postrzegania e-papierosów jako bezpieczniejszych, omawia obecne znane zagrożenia zdrowotne, bada specyficzne substancje i mechanizmy przyczyniające się do tych schorzeń, porównuje zagrożenia z tradycyjnymi papierosami, śledzi zmiany w postrzeganiu bezpieczeństwa e-papierosów oraz przedstawia stanowiska i ostrzeżenia organizacji zdrowia publicznego.

Chcesz dowiedzieć się więcej o naszych raportach i analizach? Skontaktuj się z naszym specjalistą.

http://pracenaukowe.com.pl/kontakt/

2. E-papierosy a przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)

  • 2.1 Dowody z badań naukowych i raportów medycznych:
    Liczne badania naukowe i raporty medyczne dostarczają coraz więcej dowodów na istnienie związku między używaniem e-papierosów a zwiększonym ryzykiem rozwoju POChP. Jedna z kluczowych analiz, przeprowadzona przez naukowców z Johns Hopkins Medicine, objęła dane medyczne prawie 250 000 osób w ciągu czterech lat.3 Wyniki tego badania wykazały znaczące powiązanie między wyłącznym używaniem e-papierosów a występowaniem POChP, szczególnie w grupie dorosłych w wieku 30-70 lat.3 Co ważne, badanie to potwierdziło, że chociaż zarówno e-papierosy, jak i tradycyjne papierosy zwiększają ryzyko POChP, efekt ten jest znacznie silniejszy w przypadku tradycyjnych papierosów.3
    Inne pionierskie badanie długoterminowe przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco (UCSF) również wykazało, że używanie e-papierosów znacząco zwiększa ryzyko rozwoju przewlekłych chorób płuc, w tym POChP.9 To badanie, które analizowało dane z badania Population Assessment of Tobacco and Health (PATH) obejmujące ponad 32 000 dorosłych Amerykanów w latach 2013-2016, kontrolowało używanie tytoniu i inne czynniki, sugerując niezależny szkodliwy wpływ e-papierosów na płuca.9 Ponadto, badanie to wykazało, że osoby używające zarówno e-papierosów, jak i tradycyjnych papierosów (tzw. dual users) były narażone na jeszcze wyższe ryzyko rozwoju przewlekłych chorób płuc.9
    Badanie wykorzystujące dane z Behavioral Risk Factor Surveillance System (BRFSS) z lat 2016-2018 wykazało, że użytkownicy e-papierosów, którzy nigdy nie palili tradycyjnych papierosów, mieli zwiększone szanse na zgłoszenie diagnozy POChP.10 Podobnie, badanie PATH wykazało zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia POChP u osób używających e-papierosów.11 Inne badanie z 2019 roku ujawniło wyższy poziom enzymów proteazowych w komórkach płuc użytkowników e-papierosów, co może prowadzić do rozedmy, składowej POChP.4 Badanie koreańskie z 2021 roku również powiązało jednoczesne palenie i wapowanie ze zwiększonym ryzykiem POChP u mężczyzn.4 Badanie z 2022 roku, analizujące dane BRFSS z 2018 roku, potwierdziło istotne powiązania między używaniem e-papierosów a POChP wśród byłych i nigdy niepalących tradycyjnych papierosów.12 Badanie z 2020 roku przeprowadzone przez Johns Hopkins, wykorzystujące dane ankietowe z lat 2016-2017, również wykazało zwiększone szanse na POChP wśród osób, które nigdy nie paliły tradycyjnych papierosów, a używały e-papierosów.6
    Przegląd z 2023 roku podkreślił ograniczone badania dotyczące e-papierosów i pacjentów z POChP, zwracając uwagę na potencjalne ryzyko stanów zapalnych, zaostrzeń i progresji choroby.13 Inny przegląd zauważył, że większość palaczy z POChP nie reaguje na interwencje mające na celu rzucenie palenia i może przejść na e-papierosy w celu redukcji szkód, jednak długoterminowe efekty pozostają niejasne.14 Badanie z lat 2016-2017, wykorzystujące dane BRFSS, wykazało znaczący związek między wapowaniem a zgłoszoną diagnozą POChP, nawet wśród osób, które nigdy nie paliły.15
    Wniosek: Liczne badania, w tym analizy długoterminowe, konsekwentnie wskazują na związek między wyłącznym używaniem e-papierosów a zwiększonym ryzykiem POChP, nawet u osób, które nigdy nie paliły tradycyjnych papierosów. To przeczy pierwotnemu postrzeganiu e-papierosów jako nieszkodliwej alternatywy.
  • 2.2 Potencjalne mechanizmy łączące używanie e-papierosów z POChP:
    Badania sugerują różne potencjalne mechanizmy biologiczne, przez które używanie e-papierosów może przyczyniać się do rozwoju POChP. Badania ostrej ekspozycji na zwierzętach i ludzkich komórkach nabłonkowych wskazują, że płyny do e-papierosów lub ekstrakty z aerozoli mogą zwiększać reaktywność dróg oddechowych, upośledzać mechanizmy obronne przed drobnoustrojami i uszkadzać tkankę płucną.11 Aerozole z e-papierosów zawierają toksyczne substancje, w tym karcynogeny i metale ciężkie, które są powiązane z chorobami płuc.4 Badanie z 2019 roku wykazało podwyższony poziom enzymów proteazowych w komórkach płuc użytkowników e-papierosów, co potencjalnie prowadzi do rozedmy.4 E-papierosy mogą powodować zapalenie płuc podobne do tego wywoływanego przez tytoń.16 Aerozole z e-papierosów zawierają ultradrobne cząsteczki, które mogą uszkadzać drogi oddechowe i miąższ płucny.18 Substancje smakowe w e-papierosach mogą zwiększać poziom cytokin prozapalnych w drogach oddechowych.18 Wysokie temperatury generowane przez e-papierosy mogą prowadzić do powstawania formaldehydu, który jest toksyczny dla płuc.18 Nikotyna zawarta w e-papierosach może upośledzać oczyszczanie śluzowo-rzęskowe, mechanizm obronny płuc.18 Badania wykazują mierzalne niekorzystne efekty biologiczne e-papierosów na zdrowie narządów i komórek, z podobieństwami i różnicami w porównaniu z papierosami.19 E-papierosy emitują lotne karbonyle, reaktywne formy tlenu, furany i metale, z których wiele jest toksycznych dla płuc.19 Glikol propylenowy i gliceryna roślinna, główne składniki e-liquidów, mogą być toksyczne dla komórek i powodować podrażnienie płuc.5 Akroleina, herbicyd znajdujący się w e-papierosach, może powodować ostre uszkodzenie płuc i POChP.5 Diacetyl, substancja smakowa, może powodować bliznowacenie pęcherzyków płucnych, prowadząc do „płuca popcornowego” z objawami podobnymi do POChP.16 Metale ciężkie, takie jak ołów, cyna i nikiel, znajdują się w oparach e-papierosów i mogą docierać głęboko do płuc.16 Używanie e-papierosów może zwiększać opór w drogach oddechowych.21 Ekspozycja na opary e-papierosów może tworzyć środowisko prozapalne w płucach.22 E-papierosy mogą nasilać reakcje zapalne dróg oddechowych i zwiększać stres oksydacyjny.22 Wapowanie może prowadzić do przebudowy dróg oddechowych, nadmiernego wydzielania śluzu i zwłóknienia, przyczyniając się do progresji POChP.23 E-papierosy mogą indukować apoptozę w komórkach śródbłonka i nabłonka płuc.23 Ekspozycja myszy na płyny do e-papierosów zawierające nikotynę zwiększała nadreaktywność dróg oddechowych, powiększenie przestrzeni powietrznych, produkcję mucyny oraz ekspresję cytokin i proteaz, co są efektami typowymi dla POChP.24 Używanie e-papierosów może prowadzić do uzależnienia od nikotyny.25 Aerozole z e-papierosów mogą wywoływać reakcję zapalną podobną do dymu papierosowego.26 Opary z e-papierosów mogą indukować addukty DNA, promując stres oksydacyjny i zapalenie.27 Ekspozycja na e-papierosy może prowadzić do zwiększonego wydzielania cytokin prozapalnych i reaktywnych form tlenu w makrofagach pęcherzykowych.28 Glikol propylenowy i gliceryna roślinna mogą aktywować receptory drażniące w drogach oddechowych, potencjalnie nasilając zapalenie.19
    Wniosek: Szkodliwe działanie e-papierosów na układ oddechowy jest prawdopodobnie wynikiem złożonej interakcji wielu czynników, w tym inhalacji toksycznych substancji chemicznych, ultradrobnych cząsteczek, substancji smakowych i nikotyny, prowadząc do zapalenia, stresu oksydacyjnego, upośledzenia funkcji płuc i uszkodzeń strukturalnych, co ostatecznie przyczynia się do patogenezy POChP.

3. E-papierosy a nadciśnienie tętnicze

  • 3.1 Dowody z badań naukowych i raportów medycznych:
    Badania naukowe i raporty medyczne wskazują na potencjalny związek między wyłącznym używaniem e-papierosów a występowaniem nadciśnienia tętniczego. Analiza przeprowadzona przez Johns Hopkins Medicine wykazała niewielkie zwiększone ryzyko nadciśnienia tętniczego w podgrupie dorosłych w wieku 30-70 lat, którzy używali wyłącznie e-papierosów.3 Badanie wykorzystujące dane z programu All of Us również wykazało istotny związek między wyłącznym używaniem e-papierosów a nadciśnieniem tętniczym jedynie u osób w wieku 30–70 lat.29 Badanie z 2022 roku, oparte na danych z Korea Community Health Survey z 2019 roku, wykazało najwyższy współczynnik szans dla nadciśnienia tętniczego u osób używających zarówno e-papierosów, jak i tradycyjnych papierosów.31 Wstępne badania przedstawione na sesjach naukowych American Heart Association w 2022 roku wskazały, że użytkownicy e-papierosów typu pod mieli podobne negatywne efekty sercowo-naczyniowe do palaczy tradycyjnych papierosów, w tym wyższe skurczowe ciśnienie krwi.32 Badanie z 2021 roku wykazało zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia nadciśnienia tętniczego u osób używających wyłącznie e-papierosów w porównaniu z osobami nieużywającymi.33 Badanie z 2022 roku wykazało, że bieżące wapowanie było związane z wyższymi szansami na nadciśnienie tętnicze.34 Badanie z 2018 roku wykazało, że e-papierosy zawierające nikotynę powodowały usztywnienie tętnic u ludzi, co jest związane ze zwiększonym ryzykiem zawałów serca i udarów.35 Oświadczenie naukowe American Heart Association z 2023 roku odnotowało badania wskazujące, że e-papierosy zawierające nikotynę wiążą się z ostrymi wzrostami ciśnienia krwi i tętna.36 Inne badanie wykazało, że osoby, które wapowały i paliły, miały większe wzrosty ciśnienia krwi i tętna w porównaniu z osobami nieużywającymi.37 Badanie z 2022 roku wykazało, że wapowanie nikotyny uszkadza naczynia krwionośne i podnosi ciśnienie krwi oraz tętno.38
    Wniosek: Chociaż związek między wyłącznym używaniem e-papierosów a nadciśnieniem tętniczym może być mniej wyraźny niż w przypadku tradycyjnych papierosów, kilka badań, szczególnie tych skupiających się na określonych grupach wiekowych lub wykorzystujących dane długoterminowe, sugeruje potencjalny związek, co wymaga dalszych badań. Jednoczesne używanie obu produktów konsekwentnie wykazuje wyższe ryzyko.
  • 3.2 Potencjalne mechanizmy łączące używanie e-papierosów z nadciśnieniem tętniczym:
    Nikotyna zawarta w e-papierosach jest znanym stymulantem, który może podnosić tętno i ciśnienie krwi.7 Powoduje ona wzrost poziomu hormonów stresu, przyspiesza bicie serca i zwęża naczynia krwionośne.41 Nawet e-papierosy beznikotynowe mogą powodować krótkotrwałe podwyższenie ciśnienia krwi.46 Wapowanie może powodować zwiększoną sztywność tętnic.34 E-papierosy mogą nadmiernie aktywować układ renina-angiotensyna-aldosteron.34 Wapowanie może zwiększać poziom cytokin prozapalnych w krążeniu.34 Używanie e-papierosów może prowadzić do dysfunkcji śródbłonka.34 Lotne związki organiczne (VOC) zawarte w e-papierosach mogą negatywnie wpływać na zdrowie układu sercowo-naczyniowego.32 Używanie e-papierosów może wprowadzać układ sercowo-naczyniowy w stan aktywacji współczulnej („walcz lub uciekaj”).37 Długotrwałe używanie e-papierosów może uszkadzać funkcję naczyń krwionośnych, potencjalnie poprzez zmniejszenie produkcji tlenku azotu.40 Aerozol z e-papierosów może indukować ostrą dysfunkcję śródbłonka.60 Nikotyna wiąże się z receptorami w układzie nerwowym współczulnym, wyzwalając uwalnianie katecholamin, co prowadzi do wzrostu tętna i ciśnienia krwi.61 Ultradrobne cząsteczki w aerozolach z e-papierosów mogą przenikać do krążenia systemowego i przyczyniać się do stresu oksydacyjnego i zapalenia, potencjalnie wpływając na regulację ciśnienia krwi.57
    Wniosek: Nikotyna wydaje się być głównym czynnikiem wywołującym ostre efekty sercowo-naczyniowe e-papierosów, prowadząc do wzrostu ciśnienia krwi i tętna poprzez aktywację układu nerwowego współczulnego i zwężenie naczyń krwionośnych. Jednak inne składniki, takie jak VOC i ultradrobne cząsteczki, a także mechanizmy takie jak zwiększona sztywność tętnic, dysfunkcja śródbłonka i zapalenie, mogą przyczyniać się do rozwoju przewlekłego nadciśnienia tętniczego przy długotrwałym stosowaniu.

4. Pierwotne postrzeganie e-papierosów jako bezpieczniejszej alternatywy

  • 4.1 Przyczyny wczesnego przekonania o zmniejszonej szkodliwości:
    E-papierosy były początkowo uważane za bezpieczniejszą alternatywę dla tradycyjnych papierosów z kilku głównych powodów. Przede wszystkim, nie zawierają one tytoniu, który jest znanym źródłem wielu szkodliwych substancji chemicznych w tradycyjnych papierosach.13 Podgrzewają płyn (e-liquid) w celu wytworzenia aerozolu zamiast spalania tytoniu, co prowadziło do postrzegania ich jako „bezdymnych”.64 Wczesne badania sugerowały, że opary z e-papierosów zawierają mniej toksycznych substancji chemicznych i w niższych stężeniach w porównaniu z dymem tytoniowym.1 Podkreślano brak smoły, głównego składnika dymu papierosowego, jako potencjalną korzyść.66 Niektóre organizacje szacowały, że e-papierosy są znacznie bezpieczniejsze (np. o około 95%) niż palenie na podstawie obniżonego poziomu niektórych toksykantów.65 E-papierosy były postrzegane jako potencjalna możliwość zmniejszenia szkód dla palaczy, którzy nie są w stanie rzucić palenia tradycyjnymi metodami.1 Uważano, że dostarczanie nikotyny zaspokaja głód nikotynowy bez szkodliwych produktów spalania.65 Początkowy marketing często podkreślał „bezpieczniejszy” aspekt w porównaniu z paleniem.78
    Wniosek: Pierwotne postrzeganie e-papierosów jako bezpieczniejszych wynikało głównie z faktu, że eliminowały one spalanie tytoniu, zmniejszając w ten sposób narażenie na tysiące szkodliwych substancji chemicznych znajdujących się w dymie. Wczesne badania, często finansowane przez przemysł, popierały ten pogląd, wykazując niższe poziomy niektórych toksykantów w oparach e-papierosów. Jednak ten wczesny optymizm nie uwzględniał długoterminowych efektów i obecności innych potencjalnie szkodliwych substancji.
  • 4.2 Marketing i dyskurs publiczny:
    Marketing i wczesny dyskurs publiczny odegrały znaczącą rolę w kształtowaniu pierwotnego postrzegania bezpieczeństwa e-papierosów. E-papierosy były reklamowane jako sposób na zmniejszenie szkód i pomoc w rzuceniu palenia.35 Marketing często zawierał pseudonaukowe twierdzenia dotyczące zdrowia, pomimo ograniczonych dowodów.78 Hasła takie jak „pal gdziekolwiek” promowały ideę omijania przepisów dotyczących zakazu palenia.78 Przemysł kierował reklamy zarówno do palaczy, jak i osób niepalących, w tym młodzieży, często przedstawiając e-papierosy jako bezpieczniejszą alternatywę.78 Sklepy z e-papierosami wykorzystywały taktyki marketingowe w mediach społecznościowych, które mogły gloryfikować wapowanie i przemawiać do młodzieży.78 Opakowania e-liquidów czasami naśladowały produkty przyjazne dzieciom.78 We wczesnym okresie brak długoterminowych danych dotyczących bezpieczeństwa pozwalał zwolennikom e-papierosów twierdzić, że są one bezpieczne.81 Marketing skierowany do młodzieży wykorzystywał emocjonalne apele, stypendia, media społecznościowe i smaki przyjazne dzieciom.80 Niektóre firmy oferowały stypendia za eseje dotyczące potencjalnych korzyści z wapowania, kierując je do młodych ludzi.80 Taktyki marketingowe i interwencyjne przypominały te stosowane przez wczesny przemysł tytoniowy.81
    Wniosek: Agresywne i często wprowadzające w błąd kampanie marketingowe przemysłu e-papierosów, w połączeniu z nowością produktu i brakiem kompleksowych danych długoterminowych, znacząco przyczyniły się do początkowego postrzegania e-papierosów przez społeczeństwo jako bezpiecznej alternatywy. To postrzeganie było szczególnie wpływowe wśród młodzieży.

5. Aktualnie znane zagrożenia zdrowotne związane z używaniem e-papierosów

  • 5.1 Wpływ na układ oddechowy (poza POChP):
    Obecne rozumienie wpływu używania e-papierosów na układ oddechowy wykracza poza POChP i obejmuje szereg innych poważnych zagrożeń. Używanie e-papierosów jest powiązane ze zwiększonym prawdopodobieństwem wystąpienia astmy 6 i może pogorszyć istniejącą astmę.4 Wapowanie zwiększa ryzyko zaostrzeń astmy u młodzieży.5 Użytkownicy e-papierosów zgłaszają więcej objawów ze strony układu oddechowego, takich jak duszność i kaszel 10, a także zwiększone kaszlenie i świszczący oddech, szczególnie u młodzieży.5 Badanie z 2019 roku wykazało, że wapowanie było czynnikiem ryzyka rozwoju chorób układu oddechowego, w tym astmy.4 Używanie e-papierosów jest również związane z przewlekłym zapaleniem oskrzeli i rozedmą płuc.10 E-papierosy mogą powodować zapalenie płuc 16 i zawierają substancje chemiczne, takie jak acetaldehyd, akroleina i formaldehyd, które mogą powodować choroby płuc.5 Diacetyl, substancja smakowa, jest powiązana z zarostowym zapaleniem oskrzelików („płuco popcornowe”).5 Używanie e-papierosów może zwiększać opór w drogach oddechowych.13 Ekspozycja na aerozol z e-papierosów z drugiej ręki może nasilać stan zapalny płuc u pacjentów z POChP.4 Opary z e-papierosów mogą osłabiać układ odpornościowy w płucach 9 i powodować ostre uszkodzenie płuc.5 EVALI (e-cigarette, or vaping, product use-associated lung injury) to poważna choroba płuc związana z e-papierosami 9, której objawy mogą obejmować kaszel, zmęczenie i duszność, podobnie jak w POChP.16 Witamina E w postaci octanu w produktach zawierających THC została powiązana z EVALI.9 Używanie e-papierosów jest związane ze zwiększonym ryzykiem przewlekłego zapalenia oskrzeli i rozedmy płuc 1 oraz może powodować zapalenie płuc związane z zapaleniem oskrzelików oddechowych.54 Nikotyna może powodować zaburzenia funkcji śluzowo-rzęskowej.54
    Wniosek: Poza POChP, używanie e-papierosów stanowi poważne zagrożenie dla układu oddechowego, zwiększając ryzyko astmy, zaostrzając istniejące schorzenia, powodując stany zapalne i uszkodzenia, a także potencjalnie prowadząc do poważnych chorób, takich jak EVALI. Obecność różnych toksycznych substancji chemicznych i właściwości fizyczne wdychanych aerozoli przyczyniają się do tych niekorzystnych efektów.
  • 5.2 Wpływ na układ sercowo-naczyniowy (poza nadciśnieniem tętniczym):
    Wpływ używania e-papierosów na układ sercowo-naczyniowy wykracza poza nadciśnienie tętnicze i obejmuje zwiększone ryzyko zawału serca 5 oraz upośledzenie funkcji wyściółki naczyń krwionośnych.5 Używanie e-papierosów typu pod może mieć negatywne skutki sercowo-naczyniowe podobne do palenia tradycyjnych papierosów.32 Wapowanie zwiększa tętno 3 i może powodować zwężenie naczyń krwionośnych.37 Długotrwałe stosowanie może uszkadzać funkcję naczyń krwionośnych 40 i zwiększać prawdopodobieństwo zawału serca.39 Może również wprowadzać układ sercowo-naczyniowy w stan „walcz lub uciekaj” 37 oraz zwiększać ryzyko udaru mózgu.88 Wapowanie może prowadzić do zwiększonej sztywności tętnic 34 i podnosić poziom cytokin prozapalnych w surowicy.34 Może powodować dysfunkcję śródbłonka 34, zwiększać poziom lipidów we krwi 44 i prowadzić do dominacji układu współczulnego.44 Może również powodować uszkodzenie DNA w układzie sercowo-naczyniowym 44 i aktywację makrofagów.44 Stres oksydacyjny i stany zapalne są kluczowymi mechanizmami upośledzenia sercowo-naczyniowego wywołanego przez e-papierosy.44 Używanie e-papierosów może upośledzać zdrowie naczyń krwionośnych 32 i zwiększać ryzyko zakrzepów krwi.40 Badanie z 2024 roku wykazało, że użytkownicy e-papierosów byli o około 20% bardziej narażeni na rozwój niewydolności serca.40 Wapowanie może powodować, że złogi cholesterolu w tętnicach stają się bardziej niestabilne 87 i negatywnie wpływać na prawidłową funkcję krzepnięcia krwi.87
    Wniosek: Ryzyko sercowo-naczyniowe związane z używaniem e-papierosów wykracza poza nadciśnienie tętnicze i obejmuje zwiększone ryzyko zawału serca, udaru mózgu, uszkodzenia naczyń krwionośnych i upośledzenia ich funkcji. Nikotyna odgrywa znaczącą rolę, ale inne składniki i mechanizmy, takie jak stany zapalne, stres oksydacyjny i dysfunkcja śródbłonka, również przyczyniają się do tych niekorzystnych efektów. Wpływ na młodych dorosłych jest szczególnie niepokojący.
  • 5.3 Inne problemy zdrowotne:
    Poza wpływem na układ oddechowy i sercowo-naczyniowy, używanie e-papierosów wiąże się z innymi poważnymi problemami zdrowotnymi. Uzależnienie od nikotyny jest jednym z głównych problemów 2, która może szkodliwie wpływać na rozwój mózgu u nastolatków.2 E-papierosy mogą powodować niezamierzone urazy w wyniku wybuchów baterii.45 U niektórych użytkowników e-papierosów wystąpiły napady drgawkowe, prawdopodobnie związane z nikotyną.50 Wapowanie może być powiązane z uszkodzeniem zębów i tkanek jamy ustnej.50 Narażenie na aerozol z e-papierosów z drugiej ręki nie jest nieszkodliwe.5 Używanie e-papierosów w ciąży wiąże się z niską masą urodzeniową i porodem przedwczesnym.50 Wapowanie może zwiększać ryzyko raka, chociaż potrzebne są dalsze badania długoterminowe.4 Substancje smakowe w e-papierosach mogą mieć toksyczne działanie i powodować podrażnienie dróg oddechowych.5 Używanie e-papierosów jest powiązane z używaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych wśród młodzieży.77 Wapowanie może być „bramą” do przyszłego używania tradycyjnych papierosów, szczególnie wśród młodzieży.2 E-papierosy mogą być również używane do dostarczania innych narkotyków, takich jak marihuana.36
    Wniosek: Używanie e-papierosów wiąże się z szerokim spektrum niekorzystnych skutków zdrowotnych wykraczających poza POChP i nadciśnienie tętnicze, szczególnie niepokojących dla młodzieży i kobiet w ciąży. Uzależniający charakter nikotyny, potencjalne szkody dla rozwoju mózgu oraz ryzyko urazów i innych problemów zdrowotnych podkreślają szersze zagrożenia związane z tymi produktami.

6. Specyficzne substancje i mechanizmy przyczyniające się do POChP i nadciśnienia

  • 6.1 Analiza kluczowych składników aerozolu z e-papierosów:
    W aerozolu z e-papierosów zidentyfikowano liczne substancje, które mogą przyczyniać się do rozwoju POChP i nadciśnienia. Nikotyna jest głównym składnikiem, który odgrywa kluczową rolę zarówno w POChP (poprzez upośledzenie mechanizmów obronnych płuc i potencjalne nasilenie stanu zapalnego), jak i w nadciśnieniu tętniczym (poprzez stymulację układu nerwowego współczulnego i powodowanie zwężenia naczyń krwionośnych).3 Glikol propylenowy i gliceryna roślinna mogą być toksyczne dla komórek płuc, powodować podrażnienie i potencjalnie przyczyniać się do stanów zapalnych.5 Substancje smakowe (takie jak diacetyl, cynamaldehyd, benzaldehyd, wanilina) również odgrywają rolę; diacetyl jest powiązany z „płucem popcornowym” (zarostowym zapaleniem oskrzelików), a inne substancje smakowe mogą powodować stany zapalne i stres oksydacyjny w układzie oddechowym i sercowo-naczyniowym.4 Aldehydy (takie jak acetaldehyd, akroleina, formaldehyd) powstają podczas procesu podgrzewania i są znane z powodowania chorób płuc i układu sercowo-naczyniowego; akroleina może specyficznie powodować ostre uszkodzenie płuc i POChP.4 Metale ciężkie (takie jak nikiel, cyna, ołów, kadm, chrom) znajdują się w aerozolach z e-papierosów i mogą być wdychane głęboko do płuc, potencjalnie przyczyniając się do problemów z układem oddechowym i sercowo-naczyniowym.4 Ultradrobne cząsteczki mogą uszkadzać drogi oddechowe i miąższ płucny oraz potencjalnie przyczyniać się do problemów sercowo-naczyniowych poprzez przenikanie do krwiobiegu i wywoływanie stanów zapalnych.5 Lotne związki organiczne (VOC) mogą powodować podrażnienie dróg oddechowych i mieć ogólnoustrojowe działanie toksyczne, potencjalnie przyczyniając się do chorób układu sercowo-naczyniowego.5
    Wniosek: Wiele substancji obecnych w aerozolach z e-papierosów, poza nikotyną, przyczynia się do rozwoju POChP i nadciśnienia tętniczego poprzez różne mechanizmy toksykologiczne. Obejmują one bezpośrednie uszkodzenie komórek płuc, indukcję stanów zapalnych i stresu oksydacyjnego zarówno w układzie oddechowym, jak i sercowo-naczyniowym oraz upośledzenie krytycznych funkcji fizjologicznych.
  • 6.2 Biologiczne ścieżki prowadzące do uszkodzeń układu oddechowego i sercowo-naczyniowego:
    Substancje zawarte w aerozolach z e-papierosów wywołują szereg specyficznych mechanizmów biologicznych prowadzących do uszkodzeń układu oddechowego i sercowo-naczyniowego. Stany zapalne są kluczowym czynnikiem w patogenezie zarówno POChP, jak i nadciśnienia tętniczego; wiele składników aerozolu z e-papierosów wyzwala reakcje zapalne w płucach i naczyniach krwionośnych.4 Stres oksydacyjny, wynikający z zaburzenia równowagi między produkcją reaktywnych form tlenu a mechanizmami antyoksydacyjnymi, powoduje uszkodzenie komórek i tkanek w układzie oddechowym i sercowo-naczyniowym.18 Dysfunkcja śródbłonka, czyli uszkodzenie wewnętrznej wyściółki naczyń krwionośnych, upośledza ich prawidłowe funkcjonowanie, przyczyniając się do nadciśnienia tętniczego i innych chorób układu sercowo-naczyniowego; nikotyna i inne składniki aerozolu odgrywają w tym rolę.34 Bezpośrednie toksyczne działanie wdychanych substancji może prowadzić do nadreaktywności i uszkodzenia dróg oddechowych, upośledzenia mechanizmów obronnych, takich jak oczyszczanie śluzowo-rzęskowe, oraz do przebudowy dróg oddechowych, charakterystycznej dla POChP.4 Aktywacja układu nerwowego współczulnego przez nikotynę powoduje wzrost tętna, ciśnienia krwi i zwężenie naczyń krwionośnych, przyczyniając się do nadciśnienia tętniczego i zwiększonego obciążenia układu sercowo-naczyniowego.7 Niektóre składniki aerozolu z e-papierosów mogą prowadzić do zwiększonej sztywności tętnic, podnosząc ciśnienie krwi i ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych.34
    Wniosek: Rozwój POChP i nadciśnienia tętniczego w wyniku używania e-papierosów nie jest spowodowany pojedynczą substancją ani mechanizmem, lecz złożoną interakcją różnych toksycznych składników działających poprzez wiele biologicznych ścieżek. Stany zapalne, stres oksydacyjny, dysfunkcja śródbłonka i aktywacja układu współczulnego wydają się odgrywać kluczową rolę w tym procesie.

7. Analiza porównawcza: Zagrożenia zdrowotne związane z e-papierosami a tradycyjnymi papierosami

  • 7.1 Podobieństwa i różnice w szkodliwych efektach:
    Zarówno e-papierosy, jak i tradycyjne papierosy są powiązane z wyższym ryzykiem POChP i nadciśnienia tętniczego.3 Jednakże, tradycyjne papierosy wykazują znacznie silniejszy wpływ na ryzyko POChP 3 i konsekwentnie zwiększają ryzyko wszystkich badanych wyników, w tym nadciśnienia tętniczego, cukrzycy typu 2, POChP, niewydolności serca i miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej.3 Oba produkty mogą powodować zapalenie płuc 16 i zawierają nikotynę, która jest silnie uzależniająca i szkodliwa 2 oraz mogą podnosić tętno i ciśnienie krwi 3 i uszkadzać naczynia krwionośne.32 Aerozol z e-papierosów generalnie zawiera mniej szkodliwych substancji chemicznych niż dym z papierosów, który zawiera ich około 7000.1 Jednakże, e-papierosy zawierają szkodliwe substancje, których nie ma w dymie papierosowym 1 i mogą zawierać wyższe poziomy nikotyny niż niektóre tradycyjne papierosy.3 Tradycyjne papierosy zawierają liczne udowodnione szkodliwe substancje chemiczne, a e-papierosy mają niektóre z tych samych.64 Palenie powoduje uszkodzenia każdego narządu w organizmie i wiele więcej chorób niż te, które obecnie wiąże się z wapowaniem, ze względu na dłuższą historię badań.73 Wapowanie może uwalniać wolne rodniki, które sprzyjają rozwojowi raka, podobnie jak palenie.73 E-papierosy zostały powiązane z EVALI, stanem niezwiązanym z tradycyjnym paleniem.9
    Wniosek: Chociaż e-papierosy generalnie narażają użytkowników na mniejszą ilość toksycznych substancji chemicznych niż tradycyjne papierosy, nie są one nieszkodliwe. Dzielą niektóre z tych samych szkodliwych efektów, szczególnie na układ sercowo-naczyniowy i oddechowy, a nawet mogą stwarzać unikalne ryzyko. Długoterminowe skutki zdrowotne używania e-papierosów wciąż są badane i mogą ujawnić dalsze podobieństwa lub różnice w wynikach chorobowych w porównaniu z paleniem.
  • 7.2 Ocena ryzyka względnego:
    Wiele badań sugeruje, że e-papierosy są prawdopodobnie mniej szkodliwe niż papierosy tytoniowe.1 Jednakże, nie oznacza to, że e-papierosy są nieszkodliwe 1, a długoterminowe skutki zdrowotne ich stosowania pozostają w dużej mierze nieznane ze względu na stosunkowo niedawne wprowadzenie na rynek.1 Niektóre badania sugerują, że ryzyko raka związane z e-papierosami może być znacznie niższe niż w przypadku palenia.101 Jednakże, bezwzględne ryzyko wapowania nie zostało jeszcze jednoznacznie określone.69 Przejście z palenia na wyłączne wapowanie może zmniejszyć ryzyko chorób płuc, ale niewielu palaczy dokonuje takiej zmiany.9 Jednoczesne używanie e-papierosów i tradycyjnych papierosów może być bardziej szkodliwe niż używanie któregokolwiek z tych produktów osobno.1 E-papierosy nie są wolne od ryzyka i mogą powodować skutki uboczne.13 Dla palaczy, którzy nie mogą rzucić palenia, całkowite przejście na e-papierosy może być mniej szkodliwą opcją.1 Jednakże, e-papierosy nie są zatwierdzone przez FDA jako środki wspomagające rzucanie palenia.4 Niektóre badania sugerują krótkoterminową poprawę zdrowia układu sercowo-naczyniowego po przejściu na wapowanie w porównaniu z kontynuacją palenia.54 Używanie e-papierosów zostało powiązane z przedobjawową dysfunkcją sercowo-naczyniową.74 American Heart Association nie zaleca używania e-papierosów w celu rzucenia palenia ze względu na brak długoterminowych danych dotyczących bezpieczeństwa i potencjał uzależniający.36
    Wniosek: Panuje zgoda w środowisku naukowym, że chociaż e-papierosy prawdopodobnie stanowią mniejsze ryzyko szkód w porównaniu z tradycyjnymi papierosami, to w żadnym wypadku nie są bezpieczne. Długoterminowe skutki pozostają znaczącą niewiadomą, a jednoczesne używanie obu produktów niweczy wszelkie potencjalne korzyści z redukcji szkód. E-papierosy powinny być rozważane przede wszystkim jako potencjalne narzędzie do całkowitego rzucenia palenia dla osób, które zawiodły inne metody, z jasnym zrozumieniem pozostałego ryzyka.

8. Zmieniający się obraz postrzegania bezpieczeństwa e-papierosów

  • 8.1 Chronologia kluczowych odkryć badawczych i wydarzeń zdrowotnych:
    Postrzeganie bezpieczeństwa e-papierosów ewoluowało znacząco na przestrzeni czasu, co było związane z kluczowymi odkryciami badawczymi i wydarzeniami zdrowotnymi. Początkowo, około 2003 roku, e-papierosy były postrzegane z optymizmem jako potencjalnie bezpieczniejsza alternatywa.77 Jednakże, w latach 2012-2017, badania wykazały wzrost liczby dorosłych, którzy uważali e-papierosy za równie szkodliwe lub bardziej szkodliwe niż tradycyjne papierosy.101 Wybuch EVALI w 2019 roku doprowadził do gwałtownego spadku postrzegania e-papierosów jako mniej szkodliwych i zwiększył postrzeganie ich jako równie lub bardziej szkodliwych.16 Postrzeganie pogorszyło się ponownie od 2021 roku, co zbiegło się ze wzrostem wapowania wśród młodzieży.100 W 2023 roku większość dorosłych palących uważała e-papierosy za co najmniej tak samo szkodliwe jak papierosy.3 Pomimo dowodów na mniejszą szkodliwość, postrzeganie publiczne pogorszyło się, potencjalnie zniechęcając palaczy do przejścia na e-papierosy.101 Młodzież generalnie postrzega e-papierosy jako mniej szkodliwe niż tradycyjne papierosy, chociaż to postrzeganie wzrosło z czasem w niektórych badaniach.103 Postrzeganie szkodliwości jest niższe wśród użytkowników e-papierosów w porównaniu z osobami nieużywającymi.103 Doniesienia medialne na temat e-papierosów, szczególnie po wybuchu EVALI, prawdopodobnie przyczyniły się do bardziej negatywnych opinii.120
    Wniosek: Postrzeganie bezpieczeństwa e-papierosów przeszło znaczącą zmianę od początkowego optymizmu do rosnącego niepokoju, co było w dużej mierze spowodowane pojawiającymi się dowodami naukowymi, szczególnie dotyczącymi długoterminowego ryzyka i wybuchu EVALI. Komunikaty zdrowia publicznego i relacje medialne odegrały kluczową rolę w kształtowaniu tych zmieniających się opinii.

9. Stanowiska i ostrzeżenia dotyczące zdrowia publicznego renomowanych organizacji zdrowotnych

  • 9.1 Oświadczenia i zalecenia WHO, krajowych ministerstw zdrowia i innych organizacji:
    Renomowane organizacje zdrowia publicznego wydały liczne oświadczenia i ostrzeżenia dotyczące używania e-papierosów. WHO wyraża zaniepokojenie agresywnym marketingiem e-papierosów skierowanym do młodzieży i zauważa, że zwiększają one używanie tradycyjnych papierosów, szczególnie wśród młodzieży niepalącej.85 WHO stwierdza, że e-papierosy są szkodliwe i niebezpieczne, generując toksyczne substancje, które mogą powodować raka i choroby serca/płuc.85 CDC oświadcza, że żadne produkty tytoniowe, w tym e-papierosy, nie są bezpieczne, szczególnie dla młodzieży, młodych dorosłych i kobiet w ciąży 21 i zaleca, aby osoby nieużywające tytoniu nie zaczynały używać e-papierosów.86 American Lung Association jest bardzo zaniepokojona ewoluującymi dowodami na temat wpływu e-papierosów na płuca i ostrzega przed ryzykiem toksycznych substancji i emisji z drugiej ręki.5 American Heart Association stwierdza, że używanie e-papierosów jest niebezpiecznym trendem z realnymi zagrożeniami dla zdrowia i nie powinno być promowane jako bezpieczna alternatywa dla palenia. Podkreślają obecność nikotyny i innych szkodliwych substancji.67 Surgeon General ostrzegał przed zagrożeniami zdrowotnymi związanymi z używaniem e-papierosów wśród młodzieży i młodych dorosłych.2 FDA nie uznała żadnego e-papierosa za bezpieczny i skuteczny środek wspomagający rzucanie palenia.5 World Medical Association zaleca, aby e-papierosy podlegały przepisom dotyczącym kontroli tytoniu i ostrzega przed potencjalnie toksycznymi poziomami nikotyny i innymi szkodliwymi składnikami.49 National Health and Medical Research Council (Australia) stwierdza, że e-papierosy mogą być szkodliwe i wszyscy użytkownicy są narażeni na potencjalnie szkodliwe substancje chemiczne.107
    Wniosek: Główne międzynarodowe i krajowe organizacje zdrowia publicznego wydały zdecydowane ostrzeżenia przed używaniem e-papierosów, szczególnie przez młodzież, osoby niepalące i kobiety w ciąży. Uznając potencjał zmniejszenia szkód u dorosłych palaczy, którzy całkowicie przechodzą z tradycyjnych papierosów na e-papierosy, podkreślają znaczące zagrożenia dla zdrowia, brak długoterminowych danych dotyczących bezpieczeństwa i potrzebę ścisłej regulacji.
  • 9.2 Implikacje dla polityki zdrowia publicznego:
    Rosnąca liczba dowodów na temat zagrożeń zdrowotnych związanych z e-papierosami oraz zdecydowane ostrzeżenia organizacji zdrowotnych wymagają wprowadzenia skutecznych polityk zdrowia publicznego mających na celu zapobieganie inicjacji używania e-papierosów, szczególnie wśród młodzieży, oraz regulowanie marketingu, sprzedaży i składu tych produktów.21 Niezbędne jest zapobieganie dostępowi młodzieży do e-papierosów poprzez ograniczenia wiekowe i zakazy sprzedaży online 2, a także włączenie e-papierosów do polityk dotyczących zakazu palenia w miejscach publicznych.2 Kampanie zdrowia publicznego powinny edukować o ryzyku związanym z używaniem e-papierosów, zwłaszcza wśród młodzieży.2 Konieczne jest kontynuowanie monitorowania i nadzoru nad używaniem e-papierosów oraz związanymi z nimi skutkami zdrowotnymi.21 Należy skupić się na sprawdzonych metodach rzucania palenia i zachować ostrożność przed promowaniem e-papierosów jako podstawowego narzędzia do rzucania palenia bez wystarczających dowodów.2
    Wniosek: Rosnąca liczba dowodów na temat zagrożeń zdrowotnych związanych z e-papierosami oraz zdecydowane ostrzeżenia organizacji zdrowotnych wymagają wprowadzenia skutecznych polityk zdrowia publicznego mających na celu zapobieganie inicjacji, szczególnie wśród młodzieży, oraz regulowanie marketingu, sprzedaży i składu tych produktów. Kontynuacja badań i nadzoru jest kluczowa dla podejmowania decyzji politycznych opartych na dowodach.

10. Wnioski: Potwierdzenie zagrożeń zdrowotnych związanych z wyłącznym używaniem e-papierosów

Podsumowując, niniejszy raport przedstawia dowody naukowe wskazujące na to, że wyłączne używanie e-papierosów wiąże się z ryzykiem rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) oraz nadciśnienia tętniczego, szczególnie w określonych grupach wiekowych. Chociaż e-papierosy były początkowo postrzegane jako bezpieczniejsza alternatywa dla tradycyjnych papierosów, obecny stan wiedzy wskazuje, że nie są one nieszkodliwe i niosą ze sobą znaczące zagrożenia dla zdrowia. Liczne badania konsekwentnie wykazują, że substancje chemiczne zawarte w aerozolach z e-papierosów mogą powodować stany zapalne, stres oksydacyjny, dysfunkcję śródbłonka oraz inne uszkodzenia układu oddechowego i sercowo-naczyniowego. W porównaniu z tradycyjnymi papierosami, e-papierosy mogą zawierać mniej toksycznych substancji chemicznych, ale nadal stanowią poważne ryzyko, a długoterminowe skutki ich używania wciąż są badane. Ewolucja postrzegania bezpieczeństwa e-papierosów odzwierciedla rosnącą świadomość ich potencjalnych szkód, co znajduje odzwierciedlenie w ostrzeżeniach wydawanych przez renomowane organizacje zdrowia publicznego na całym świecie. Istnieje pilna potrzeba kontynuowania badań w celu pełnego zrozumienia długoterminowych skutków używania e-papierosów oraz wdrożenia skutecznych środków polityki zdrowia publicznego, które będą chronić społeczeństwo przed tymi zagrożeniami.

Cytowane prace

  1. Electronic cigarette – Wikipedia, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Electronic_cigarette
  2. Introduction, Conclusions, and Historical Background Relative to E-Cigarettes – NCBI, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538684/
  3. New Analysis Underscores Health Risks of E-Cigarettes – Johns Hopkins Medicine, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.hopkinsmedicine.org/news/newsroom/news-releases/2025/04/new-analysis-underscores-health-risks-of-e-cigarettes
  4. The Troubling Truth About COPD and Vaping – UMMS Health, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://health.umms.org/2023/03/20/troubling-truth-about-copd-vaping/
  5. Health Risks of E-Cigarettes and Vaping – American Lung Association, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.lung.org/quit-smoking/e-cigarettes-vaping/impact-of-e-cigarettes-on-lung
  6. ‚Vaping’ Increases Odds of Asthma and COPD | Johns Hopkins Medicine, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.hopkinsmedicine.org/news/newsroom/news-releases/2020/01/vaping-increases-odds-of-asthma-and-copd
  7. Largest-Ever Study of Vaping Ties It to Lung Disease, High Blood Pressure – SciTechDaily, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://scitechdaily.com/largest-ever-study-of-vaping-ties-it-to-lung-disease-high-blood-pressure/
  8. Exclusive E-cigarette Use Significantly Associated with COPD | RT – Respiratory Therapy, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://respiratory-therapy.com/disorders-diseases/chronic-pulmonary-disorders/copd/exclusive-e-cigarette-use-significantly-associated-with-copd/
  9. E-Cigarettes Significantly Raise Risk of Chronic Lung Disease, First …, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ucsf.edu/news/2019/12/416216/e-cigarettes-significantly-raise-risk-chronic-lung-disease-first-long-term
  10. Electronic cigarette use and its association with asthma, chronic …, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.tobaccoinduceddiseases.org/Electronic-cigarette-use-and-its-association-with-asthma-nchronic-obstructive-pulmonary,142579,0,2.html
  11. Association Between E-Cigarette Use and Chronic Obstructive Pulmonary Disease by Smoking Status: Behavioral Risk Factor Surveillance System 2016 and 2017, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9843649/
  12. Association between E-cigarette use and chronic obstructive pulmonary disease in non-asthmatic adults in the USA – PubMed, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33348361/
  13. How safe are e-cigarettes for patients with COPD? A systematic review – Practice Nursing, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.practicenursing.com/content/research/how-safe-are-e-cigarettes-for-patients-with-copd-a-systematic-review/
  14. Full article: Health impact of e-cigarettes and heated tobacco products in chronic obstructive pulmonary disease: current and emerging evidence – Taylor & Francis Online, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/17476348.2023.2167716
  15. Use of Electronic Cigarettes and Self-Reported Chronic Obstructive Pulmonary Disease Diagnosis in Adults | Nicotine & Tobacco Research | Oxford Academic, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://academic.oup.com/ntr/article-abstract/22/7/1155/5673635
  16. COPD and Vaping: How Are Vaping and COPD Related? – WebMD, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.webmd.com/lung/copd/vaping-copd-related
  17. COPD and Vaping: Understanding the Risks and Long-Term Effects – Everyday Health, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.everydayhealth.com/copd/can-vaping-cause-copd/
  18. Respiratory Diseases – Public Health Consequences of E-Cigarettes – NCBI Bookshelf, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507159/
  19. What are the respiratory effects of e-cigarettes? – The BMJ, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.bmj.com/content/366/bmj.l5275
  20. Vaping and COPD – HealthCentral, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.healthcentral.com/condition/copd/vaping-and-copd
  21. E-cigarettes: Facts, stats and regulations – Truth Initiative, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://truthinitiative.org/research-resources/emerging-tobacco-products/e-cigarettes-facts-stats-and-regulations
  22. Timeline representing the evolution of e-cigarette devices and… | Download Scientific Diagram – ResearchGate, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.researchgate.net/figure/Timeline-representing-the-evolution-of-e-cigarette-devices-and-pertinent-events-related_fig1_343531738
  23. Proposed mechanisms underlying e-Cigarette-induced pathogenesis of… – ResearchGate, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.researchgate.net/figure/Proposed-mechanisms-underlying-e-Cigarette-induced-pathogenesis-of-COPD-Vaping-of_fig1_351361673
  24. Chronic electronic cigarette exposure in mice induces features of COPD in a nicotine-dependent manner – Thorax BMJ, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://thorax.bmj.com/content/71/12/1119
  25. Chemical characterization and health risks associated with e-cigarettes: A comprehensive review, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.medsciencegroup.us/articles/ATTE-8-116.php
  26. Adult E-Cigarettes Use Associated with a Self-Reported Diagnosis of COPD – MDPI, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.mdpi.com/1660-4601/16/20/3938
  27. Mechanisms of E-Cigarette Vape-Induced Epithelial Cell Damage – MDPI, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.mdpi.com/2073-4409/12/21/2552
  28. Understanding potential mechanisms of harm: the drivers of electronic cigarette-induced changes in alveolar macrophages, neutrophils, and lung epithelial cells, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/ajplung.00081.2021
  29. E-cigarette Use and Incident Cardiometabolic Conditions in the All …, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://academic.oup.com/ntr/advance-article/doi/10.1093/ntr/ntaf067/8079085
  30. Timeline of electronic cigarettes (e-cigarettes) – ResearchGate, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.researchgate.net/figure/Timeline-of-electronic-cigarettes-e-cigarettes_fig5_344620154
  31. High prevalence of hypertension among smokers of conventional and e-cigarette: Using the nationally representative community dwelling survey, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9618945/
  32. Use of e-cigarettes had negative cardiovascular effects similar to smoking cigarettes, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://newsroom.heart.org/news/use-of-e-cigarettes-had-negative-cardiovascular-effects-similar-to-smoking-cigarettes
  33. Hypertension and Cardiovascular Diseases among Electronic and Combustible Cigarette Users – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9311785/
  34. Cross-Sectional Associations of Smoking and E-cigarette Use with Self-Reported Diagnosed Hypertension: Findings from Wave 3 of the Population Assessment of Tobacco and Health Study – MDPI, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.mdpi.com/2305-6304/9/3/52
  35. E-cigarettes linked to increased arterial stiffness, blood pressure and heart rate in humans, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ersnet.org/news-and-features/news/e-cigarettes-linked-to-increased-arterial-stiffness-blood-pressure-and-heart-rate-in-humans/
  36. Current evidence identifies health risks of e-cigarette use; long-term research needed, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://newsroom.heart.org/news/current-evidence-identifies-health-risks-of-e-cigarette-use-long-term-research-needed
  37. People who vape had worrisome changes in cardiovascular function, even as young adults, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://newsroom.heart.org/news/people-who-vape-had-worrisome-changes-in-cardiovascular-function-even-as-young-adults
  38. Vaping nicotine damages blood vessels, raises blood pressure and heart rate – News-Medical.Net, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.news-medical.net/news/20221101/Vaping-nicotine-damages-blood-vessels-raises-blood-pressure-and-heart-rate.aspx
  39. 5 Vaping Facts You Need to Know | Johns Hopkins Medicine, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.hopkinsmedicine.org/health/wellness-and-prevention/5-truths-you-need-to-know-about-vaping
  40. Why vaping is bad for your heart | Michigan Medicine, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.michiganmedicine.org/health-lab/why-vaping-bad-your-heart
  41. Does Nicotine Raise Blood Pressure? Yes, There Is a Risk – GoodRx, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.goodrx.com/conditions/hypertension/does-nicotine-raise-blood-pressure
  42. Vaping and E-Cigarettes: How do they affect my heart health? – REPRIEVE Trial, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.reprievetrial.org/blog-post-1/
  43. Acute effects of electronic cigarettes on arterial pressure and peripheral sympathetic activity in young nonsmokers – American Journal of Physiology, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/ajpheart.00448.2020
  44. Electronic Cigarette Use and the Risk of Cardiovascular Diseases – PMC – PubMed Central, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9021536/
  45. Vaping (E-Cigarettes): What It Is, Side Effects & Dangers – Cleveland Clinic, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/21162-vaping
  46. Does Vaping Cause High Blood Pressure – Consensus Academic Search Engine, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://consensus.app/questions/does-vaping-cause-high-blood-pressure/
  47. Electronic Cigarette Use and the Risk of Cardiovascular Diseases – Frontiers, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.frontiersin.org/journals/cardiovascular-medicine/articles/10.3389/fcvm.2022.879726/full
  48. E-Cigarettes and Cardiopulmonary Health | Function – Oxford Academic, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://academic.oup.com/function/article/2/2/zqab004/6130820
  49. WMA Statement on Electronic Cigarettes and Other Electronic Nicotine Delivery Systems, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.wma.net/policies-post/wma-statement-on-electronic-cigarettes-and-other-electronic-nicotine-delivery-systems/
  50. E-cigarettes and Vaping | Health Risks of E-cigarettes | American Cancer Society, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/tobacco/e-cigarettes-vaping.html
  51. About E-Cigarettes (Vapes) | Smoking and Tobacco Use – CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/about.html
  52. Electronic Cigarette Use and Blood Pressure Endpoints: a Systematic Review – PubMed, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33230755/
  53. Electronic Cigarette use and Blood Pressure endpoints: A Systematic Review – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10867863/
  54. Does Vaping Raise Blood Pressure? – Nutrisense Journal, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.nutrisense.io/blog/does-vaping-raise-blood-pressure
  55. Health effects and known pathology associated with the use of E-cigarettes – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9764206/
  56. Association of the use of e-cigarettes, combustible cigarettes or dual use with hypertension and mortality in hypertensive individuals: Insights from NHANES 2015–2018, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11574958/
  57. E-cigarettes and arterial health: A review of the link between vaping and atherosclerosis progression – Baishideng Publishing Group, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.wjgnet.com/1949-8462/full/v16/i12/707.htm
  58. NIH-funded studies show damaging effects of vaping, smoking on blood vessels, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.nih.gov/news-events/news-releases/nih-funded-studies-show-damaging-effects-vaping-smoking-blood-vessels
  59. Vaping Versus Smoking: Are Electronic-Cigarettes the Savior? | Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/ATVBAHA.123.319575
  60. Public Health Consequences of e-Cigarette Use – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6260959/
  61. Cardiopulmonary Impact of Electronic Cigarettes and Vaping Products: A Scientific Statement From the American Heart Association | Circulation, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/CIR.0000000000001160
  62. Impact of Electronic Cigarettes on the Cardiovascular System, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/jaha.117.006353
  63. E-cigarettes in patients with COPD: current perspectives – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5677304/
  64. Is Vaping Safer than Smoking Cigarettes? | National Center for Health Research, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://cms6.revize.com/revize/myrtlebeachsc/Is%20Vaping%20Safer%20than%20Smoking%20Cigarettes_%20_%20National%20Center%20for%20%20Health%20Research.pdf
  65. New study comes the closest yet to proving that e-cigarettes aren’t …, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://news.cancerresearchuk.org/2017/02/06/new-study-comes-the-closest-yet-to-proving-that-e-cigarettes-arent-as-dangerous-as-smoking/
  66. Are E-Cigarettes Safe? Here’s What the Science Says – Time, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://time.com/5442252/are-e-cigarettes-safe/
  67. Is Vaping Better Than Smoking? | American Heart Association, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-lifestyle/quit-smoking-tobacco/is-vaping-safer-than-smoking
  68. Is vaping harmful? | Vaping side effects – Cancer Research UK, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/causes-of-cancer/smoking-and-cancer/is-vaping-harmful
  69. The Evolving E-cigarette: Comparative Chemical Analyses of E-cigarette Vapor and Cigarette Smoke – Frontiers, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.frontiersin.org/journals/toxicology/articles/10.3389/ftox.2020.586674/full
  70. Electronic Cigarettes: Past, Present, and Future: What Clinicians Need to Know – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8274559/
  71. Health Effects of Vaping | Smoking and Tobacco Use – CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/health-effects.html
  72. The Health Risks Of E-Cigarettes Versus Traditional Cigarettes | Henry Ford Health, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.henryford.com/blog/2024/06/the-health-risks-of-e-cigarettes-vs-traditional-cigarettes
  73. Vaping vs. smoking: Long-term effects, benefits, and risks – Medical News Today, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.medicalnewstoday.com/articles/vaping-vs-smoking
  74. Vaping vs. Smoking: Is One Really Safer Than the Other? – News-Medical.Net, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.news-medical.net/health/Vaping-vs-Smoking-Is-One-Really-Safer-Than-the-Other.aspx
  75. Many adults who smoke cigarettes wrongly think that vaping is worse for them, say Hollings researcher and FDA Center for Tobacco Products director, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://hollingscancercenter.musc.edu/news/archive/2023/08/15/many-adults-who-smoke-cigarettes-wrongly-think-that-vaping-is-worse-for-them
  76. Pod e-cigarettes less harmful than regular cigarettes, new study finds | Brown University, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.brown.edu/news/2020-11-18/e-cigs
  77. The Truth About E-Cigarettes: What Parents, Teens & the Public Should Know – Pine Rest, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.pinerest.org/newsroom/articles/truth-about-e-cigarettes-blog/
  78. Electronic cigarette and e-cigarette liquid marketing – Wikipedia, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/Electronic_cigarette_and_e-cigarette_liquid_marketing
  79. The Advertising Strategies of Early E-cigarette Brand Leaders in the United States – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5789794/
  80. Marketing to The Youth of America: How E-Cigarette Companies Target Young People, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://apcbham.org/marketing-to-the-youth-of-america-how-e-cigarette-companies-target-young-people/
  81. E-Cigarettes, Part 1: Then and Now – American Nonsmokers’ Rights Foundation, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://no-smoke.org/e-cigarettes-then-and-now/
  82. my.clevelandclinic.org, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/21162-vaping#:~:text=In%20addition%20to%20your%20lungs,lung%20condition%20that%20vaping%20causes.
  83. E-cigarette, or Vaping Product, Use Associated Lung Injury (EVALI) – Yale Medicine, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.yalemedicine.org/conditions/evali
  84. Electronic cigarettes and health outcomes: umbrella and systematic review of the global evidence – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10952413/
  85. Tobacco: E-cigarettes – World Health Organization (WHO), otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobacco-e-cigarettes
  86. CDC Releases Clinical Guide on Vaping-Associated Lung Injury, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.thoracic.org/professionals/clinical-resources/disease-related-resources/cdc-releases-clinical-guide-on-vaping-associated-lung-injury.php
  87. Is Vaping Bad for Your Heart – UnityPoint Health, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.unitypoint.org/news-and-articles/is-vaping-bad-for-your-heart
  88. Effect Comparison of E-Cigarette and Traditional Smoking and Association with Stroke—A Cross-Sectional Study of NHANES – PubMed Central, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9227824/
  89. Why Youth Vape | Smoking and Tobacco Use – CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/why-youth-vape.html
  90. E-Cigarette Use Among Youth | Smoking and Tobacco Use – CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/youth.html
  91. E-Cigarettes: Safer Than Tobacco? – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6139829/
  92. www.who.int, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/tobacco-e-cigarettes#:~:text=Nicotine%20is%20highly%20addictive%20and,youth%2C%20by%20nearly%203%20times.
  93. Helpful Tips for Protecting Youth from the Harms of Vaping | Smoking and Tobacco Use, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/tobacco-features/back-to-school.html
  94. Protecting Youth From the Harms of Vaping | Smoking and Tobacco Use – CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/protecting-youth.html
  95. Health Hazards and Complications Associated with Electronic Cigarettes: A Review – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7311157/
  96. Unknown Long-Term Effects of E-Cigarettes Generates Questions in Lung Cancer, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.targetedonc.com/view/unknown-long-term-effects-of-e-cigarettes-generates-questions-in-lung-cancer
  97. The Evolution and Impact of Electronic Cigarettes | National Institute of Justice, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://nij.ojp.gov/topics/articles/evolution-and-impact-electronic-cigarettes
  98. Will chronic e-cigarette use cause lung disease? – PMC – PubMed Central, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4683316/
  99. E-Cigarettes Linked to Development of COPD – American Journal of Managed Care, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ajmc.com/view/ecigarettes-linked-to-development-of-copd
  100. Trends in Harm Perceptions of E-Cigarettes vs Cigarettes Among …, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10902732/
  101. Misconceptions about e-cigarette safety might be stopping smokers …, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://news.cancerresearchuk.org/2018/02/07/misconceptions-about-e-cigarette-safety-might-be-stopping-smokers-using-them-to-quit/
  102. Perceived relative harm of electronic cigarettes over time and impact on subsequent use. A survey with 1-year and 2-year follow-ups – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4686045/
  103. Perceptions of E-cigarettes and Tobacco-Related Harm Among U.S. Adolescents – ScholarWorks at GSU, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://scholarworks.gsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1071&context=rt_theses
  104. Introduction – Public Health Consequences of E-Cigarettes – NCBI Bookshelf, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507192/
  105. As e-cigarette use grows, more research needed on long-term effects of vaping, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.heart.org/en/news/2023/07/17/as-e-cigarette-use-grows-more-research-needed-on-long-term-effects-of-vaping
  106. Electronic cigarettes: call to action – World Health Organization (WHO), otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.who.int/publications/m/item/electronic-cigarettes—call-to-action
  107. National Health and Medical Research Council statement on electronic cigarettes: 2022 update – PubMed, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37949610/
  108. E-Cigarettes (Vapes) | Smoking and Tobacco Use – CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/index.html
  109. E-Cigarette Use Among Adults | Smoking and Tobacco Use – CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/adults.html
  110. Guides to E-Cigarettes and Vapes Presentations | Smoking and Tobacco Use | CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/tobacco/e-cigarettes/youth-guide-to-e-cigarettes-presentation.html
  111. STATE System E-Cigarette Fact Sheet – CDC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.cdc.gov/statesystem/factsheets/ecigarette/ECigarette.html
  112. E-Cigarettes & Vaping | American Lung Association, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.lung.org/quit-smoking/e-cigarettes-vaping
  113. The Ugly Truth About Vaping | American Heart Association, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-lifestyle/quit-smoking-tobacco/the-ugly-truth-about-vaping
  114. Vaping and e-cigarettes: A public health warning or a health promotion tool? – PMC, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6964801/
  115. Health effects in COPD smokers who switch to electronic cigarettes: a retrospective-prospective 3-year follow-up, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6113943/
  116. Perception and the influence of information toward e-cigarette smoking behavior, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.tobaccoinduceddiseases.org/Perception-and-the-influence-of-information-toward-ne-cigarette-smoking-behavior,189396,0,2.html
  117. FDA Permits Marketing of E-Cigarette Products, Marking First Authorization of Its Kind by the Agency, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-permits-marketing-e-cigarette-products-marking-first-authorization-its-kind-agency
  118. History of Vaping – Historical Timeline of Events – CASAA, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://casaa.org/education/vaping/historical-timeline-of-electronic-cigarettes/
  119. Research Shows Perceptions of E-cigarettes Are Changing | AAFP, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.aafp.org/news/health-of-the-public/20180415e-cigsurveys.html
  120. 18.12 Public perceptions of the risks and benefits of e-cigarettes – Tobacco in Australia, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.tobaccoinaustralia.org.au/chapter-18-e-cigarettes/18-12-public-perceptions-of-the-risks-and-benefits-of-e-cigarettes
  121. E-cigarette harm perception changes between study one and two for… – ResearchGate, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.researchgate.net/figure/E-cigarette-harm-perception-changes-between-study-one-and-two-for-never-former-and_tbl2_351253362
  122. How did beliefs and perceptions about e-cigarettes change after …, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0250908
  123. How did beliefs and perceptions about e-cigarettes change after national news coverage of the EVALI outbreak? – PLOS, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://journals.plos.org/plosone/article/file?type=printable&id=10.1371/journal.pone.0250908
  124. History of Vaping | Timeline of Events | Beasley Allen Law Firm, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.beasleyallen.com/history-of-vaping/
  125. Do Young People Perceive E-Cigarettes and Heated Tobacco as Less Harmful Than Traditional Cigarettes? A Survey from Poland – MDPI, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.mdpi.com/1660-4601/19/22/14632
  126. Differences in young adults’ perceptions of e-cigarettes by history of use, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07448481.2022.2103375
  127. WHO: New WHO report on e-cigarettes – YouTube, otwierano: kwietnia 28, 2025, https://www.youtube.com/watch?v=nbbEGZ0iERI

Gorąco polecamy także:

Prace doktorskie

Plan pracy doktorskiej

Jak pisać pracę doktorską?

Prace doktorskie - tematy!