Wielu doktorantów (i nie tylko) zmaga się z pisaniem tekstów naukowych w języku angielskim – niezależnie od tego, czy chodzi o artykuły do recenzowanych czasopism, streszczenia konferencyjne czy rozdziały w monografiach. Precyzja językowa ma tu ogromne znaczenie. Poniżej przedstawiam dziesięć najczęstszych błędów gramatycznych w języku angielskim wraz z wyjaśnieniami i przykładami, które pomogą Ci wyeliminować potknięcia i sprawić, że Twoje teksty będą bardziej profesjonalne i zrozumiałe.
1. Mylenie „its” i „it’s”
- „Its” – zaimek dzierżawczy (posiadanie).
Przykład:
The cat licked its paw. (Kot oblizał swoją łapę.) - „It’s” – skrócona forma „it is” lub „it has”.
Przykład:
It’s raining outside. (It is raining outside. Pada deszcz na zewnątrz.)
Dlaczego to ważne: W tekście naukowym precyzja ma kluczowe znaczenie. Mylenie „its” i „it’s” może wprowadzić czytelnika w błąd co do sensu zdania.
2. Nieprawidłowe używanie apostrofów (misusing apostrophes)
Apostrofy w języku angielskim pełnią głównie dwie funkcje:
- Wskazują formę dzierżawczą (np. John’s book – książka Johna).
- Zastępują opuszczone litery (np. don’t – zamiast do not).
Częste błędy:
- Używanie apostrofu przy zaimkach dzierżawczych, które same w sobie są już formą dzierżawczą i nie potrzebują apostrofu (np. hers, yours, theirs).
- Dodawanie apostrofu w liczbie mnogiej, gdzie nie chodzi o własność (np. The 1990’s zamiast The 1990s).
Przykład poprawnego użycia:
- That is Sarah’s computer. (Apostrof oznacza, że komputer należy do Sarah.)
- The results from the 1990s indicate a rising trend. (Lata 90. nie potrzebują apostrofu.)
3. Używanie „me” zamiast „I” w zdaniach złożonych
W języku angielskim, gdy łączymy dwie osoby (np. „ja i ktoś”), powinno się stosować zaimek I w pozycji podmiotu, a me w pozycji dopełnienia.
- Błędnie: Me and my friend went to the store.
- Poprawnie: My friend and I went to the store.
Wyjaśnienie:
- Zdanie My friend and I went to the store ma strukturę poprawną gramatycznie. Gdybyśmy zdanie uprościli i usunęli fragment my friend, powinno zostać „I went to the store”, a nie „Me went to the store”.
4. Mylenie „who” i „whom”
- Who – podmiot w zdaniu.
Przykład: Who is going to the party?
(Kto idzie na przyjęcie? – „kto” wykonuje czynność.) - Whom – dopełnienie w zdaniu.
Przykład: Whom did you invite to the party?
(Kogo zaprosiłeś na przyjęcie? – „kogo” jest obiektem czynności.)
Praktyczny test: Zastąp who/whom zaimkiem „he” lub „him”:
- Jeśli pasuje „he”, użyj „who”.
- Jeśli pasuje „him”, użyj „whom”.
5. Używanie podwójnych przeczeń (double negatives)
W języku polskim również unikamy konstrukcji typu „nie chcę niczego”, a nie „nie chcę nic”, bo „nie chcę nic” w polszczyźnie jest akceptowalne potocznie, ale w angielskim forma I don’t want nothing to gramatyczny błąd.
- Błędnie: I don’t want nothing.
- Poprawnie: I don’t want anything.
Dlaczego to ważne: Podwójne przeczenie w języku angielskim często sprawia, że znaczenie zdania staje się odwrotne do zamierzonego lub niejasne.
6. Mylenie „lay” i „lie”
To jeden z częstszych „koszmarów” w języku angielskim, ponieważ obie formy zmieniają się w czasie przeszłym w mylący sposób.
- Lay – czasownik przechodni (transitive verb) – wymaga obiektu (coś kładziemy).
Przykład: I will lay the book on the table. (Położę książkę na stole.) - Lie – czasownik nieprzechodni (intransitive verb) – nie wymaga obiektu (kładziemy się sami).
Przykład: I am going to lie down on the bed. (Położę się na łóżku.)
Uwaga:
- Czas przeszły od lie (w znaczeniu „położyć się”) to lay, co często bywa mylące. I lay down yesterday to rest.
- Natomiast czas przeszły od lay (w znaczeniu „kłaść coś”) to laid.
Przykład: I laid the documents on the desk this morning.
7. Mylenie „affect” i „effect”
- Affect – czasownik, oznacza wywieranie wpływu na coś.
Przykład: The new policy will affect the results of the survey. - Effect – rzeczownik, oznacza skutek lub rezultat.
Przykład: The new policy had a significant effect on the results of the survey.
Wskazówka:
- „A” w „affect” można kojarzyć z „action” (działanie) – czasownik.
- „E” w „effect” można kojarzyć z „end result” (rezultat) – rzeczownik.
8. Używanie „less” zamiast „fewer”
W języku angielskim:
- Fewer – dla policzalnych rzeczowników (countable nouns).
Przykład: There were fewer people at the conference than last year. (Liczba osób jest policzalna.) - Less – dla niepoliczalnych rzeczowników (uncountable nouns).
Przykład: I drank less coffee this morning. (Kawa – w sensie masy płynu – jest niepoliczalna.)
Dlaczego to ważne: W tekstach naukowych precyzyjne rozróżnienie pomaga uniknąć nieporozumień. Słowo „fewer” sugeruje możliwość przeliczenia jednostek, podczas gdy „less” podkreśla masę lub stopień.
9. Mylenie „who” i „that”
- Who – odnosi się do osób.
Przykład: The person who wrote this article is an expert in the field. - That – odnosi się do rzeczy lub zjawisk.
Przykład: The theory that changed our understanding of genetics was proposed decades ago.
Błąd często spotykany: The person that I met… – w formalnym stylu preferujemy who w odniesieniu do ludzi.
10. Mylenie „good” i „well”
- Good – przymiotnik (adjective), ocenia jakość czegoś lub kogoś.
Przykład: This is a good book on quantum physics. - Well – przysłówek (adverb), odnosi się do sposobu wykonania czynności lub stanu zdrowia.
Przykład: He performed well during the conference presentation.
Uwaga:
- W kontekście zdrowia częściej powiemy I am well (Jestem w dobrej kondycji), choć potocznie można usłyszeć I am good, ale w tekstach naukowych czy formalnych lepiej trzymać się rozróżnienia.
Podsumowanie i praktyczne wskazówki
- Czytaj teksty naukowe, ale także edytorskie opracowania – poznawaj kontekst użycia poszczególnych form, zwłaszcza w najlepszych czasopismach naukowych.
- Regularnie konsultuj słowniki i podręczniki gramatyki – nawet doświadczone osoby mają prawo zapominać rzadziej używane konstrukcje lub mylić podobne słówka.
- Korzystaj z narzędzi do korekty (np. wbudowanej funkcji korekty w edytorach tekstu czy wtyczek typu Grammarly), ale pamiętaj, że automat też potrafi się pomylić.
- Poproś o pomoc native speakera lub bardziej doświadczonego piszącego – zwłaszcza w przypadku ważnych publikacji warto zainwestować w profesjonalną korektę.
- Zapisz sobie mini-ściągawki – np. formułki typu „affect to czasownik, effect to rzeczownik”; „lay coś kładzie, lie kładzie się samo”; „it’s = it is, its = dzierżawczy”. Dzięki nim szybciej unikniesz prostych błędów.
Unikanie omówionych powyżej potknięć może znacząco poprawić odbiór Twojego tekstu. W pracach naukowych, gdzie każdy detal ma znaczenie, warto zadbać nie tylko o merytoryczną stronę publikacji, ale także o poprawność językową. Dzięki temu Twoje artykuły, rozdziały czy prezentacje będą postrzegane jako bardziej profesjonalne, a ich wartość naukowa zyska na wiarygodności. Powodzenia w pisaniu!