Praca nad rozprawą doktorską (lub innym projektem badawczym) może generować ogromną liczbę danych, pomysłów i informacji do przetworzenia. Często brakuje nam narzędzi pozwalających „zobaczyć” całość projektu jak na dłoni. Tu wkracza metodologia Visual Thinking – sposób strukturyzowania myśli i analizowania problemów za pomocą form wizualnych (map, diagramów, infografik). W poniższym artykule przedstawię ośmioetapowy cykl (oparty na ilustracji „A Visual Thinking’s Methodology”), który może pomóc Ci w skutecznej organizacji badań i komunikacji wyników.
1. Zdefiniuj cel (Define the goal)
Na czym polega?
Każde działanie w projekcie (czy to plan eksperymentu, rozdział pracy doktorskiej czy prezentacja konferencyjna) powinno rozpocząć się od jasnego określenia dlaczego i co chcesz osiągnąć.
- Jak to zrobić?
- Zadaj sobie pytanie: „Co jest głównym rezultatem, który chcę uzyskać z tego działania?”
- Możesz narysować prosty schemat (np. chmurkę z napisem „cel”) i od niej odgałęziać wszystkie mniejsze zadania.
Przykład w pracy doktorskiej:
- Cel: Zebrać kluczowe dane empiryczne do weryfikacji hipotezy, że zastosowanie metody X poprawia wydajność algorytmu o co najmniej 10%.
- Na wizualnej mapie możesz umieścić w centrum hasło „Poprawa wydajności algorytmu → +10%” i wokół niego zaplanować eksperymenty, parametry, potencjalne ograniczenia.
2. Opisz swoją „publiczność” (Describe your audience)
Na czym polega?
Zrozum, dla kogo tworzysz – czy to będzie Twój promotor, recenzent, konferencja naukowa, czy może szersze grono (np. branżowe firmy, społeczeństwo). Każdy rodzaj odbiorcy potrzebuje nieco innego języka i formy przekazu.
- Jak to zrobić?
- Stwórz wizualny profil odbiorców (np. proste ikony, postacie), dodaj krótkie notatki o ich potrzebach, oczekiwaniach i poziomie wiedzy.
- Dzięki temu łatwiej dopasujesz styl i głębokość treści.
Przykład w pracy doktorskiej:
- Jeśli piszesz artykuł do wysoko impaktowego czasopisma z dziedziny informatyki, odbiorcy to głównie specjaliści znający terminologię i oczekujący konkretów.
- Natomiast, jeśli przygotowujesz prezentację popularnonaukową, musisz unikać żargonu i więcej wyjaśniać metodę i kontekst.
3. Zdefiniuj działania (Define the actions)
Na czym polega?
Zastanów się, jakie konkretne kroki są niezbędne, aby osiągnąć cel i dostarczyć wartość określonej publiczności.
- Jak to zrobić?
- Na diagramie obok chmurki celu (krok 1) wypisz wszystkie czynności: od przeszukania literatury, przez zaprojektowanie eksperymentu, aż po pisanie rozdziałów czy publikacji.
- Oceniaj, które zadania są priorytetowe, które możesz zlecić i które wymagają konsultacji z promotorem.
Przykład w pracy doktorskiej:
- Działania:
- Przegląd literatury w bazach (Scopus, Web of Science).
- Zaplanowanie eksperymentu (liczebność próby, metodologia).
- Zebranie danych z symulacji/testów.
- Analiza statystyczna i interpretacja.
- Pisanie rozdziału metodologicznego.
4. Przemyśl wątpliwości (Think the doubts)
Na czym polega?
Każdy projekt – zwłaszcza badawczy – napotyka punkty niepewności: Co, jeśli próbka jest za mała? Jak sobie poradzić z brakiem funduszy lub aparatury? Czy metodyka jest wystarczająco solidna?
- Jak to zrobić?
- W formie listy lub „chmury pytań” spisz potencjalne zagrożenia i niewiadome.
- Zastanów się, jak je rozwiązać lub zminimalizować (np. plan B dla metodologii, konsultacje z ekspertami).
Przykład w pracy doktorskiej:
- „Czy jeśli wyniki nie będą istotne statystycznie, to oznacza fiasko hipotezy?”
- „Czy mam plan alternatywny na wypadek, gdyby oprogramowanie nie działało zgodnie z oczekiwaniami?”
5. Synteza (Synthesize)
Na czym polega?
Zebrane dotąd pomysły (cel, odbiorcy, działania, wątpliwości) mogą tworzyć „przeładowany” obraz. Potrzebujesz więc syntezy – wybrania najważniejszych elementów i powiązań między nimi.
- Jak to zrobić?
- Połącz na wizualnej mapie kluczowe punkty (cele, zadania, problemy) liniami lub kolorami, aby ujawnić zależności.
- Wyodrębnij 3–4 priorytety, które będą wiodącą osią projektu (np. hipoteza główna, najważniejszy eksperyment, najpoważniejsze ryzyko).
Przykład w pracy doktorskiej:
- Po zrobieniu burzy mózgów możesz stwierdzić, że tak naprawdę kluczowa jest nowa metoda analityczna, a cały rozdział literaturowy o bardziej egzotycznych podejściach może być ograniczony do krótkiej wzmianki.
6. Zwizualizuj odpowiedzi (Visualize the answers)
Na czym polega?
Po przeprowadzeniu części badań czy analizy wstępnej, będziesz miał sporo wyników i odpowiedzi na wątpliwości. Visual Thinking podpowiada, aby przedstawić je w postaci prostych diagramów, wykresów, infografik.
- Jak to zrobić?
- Jeśli masz dane ilościowe, zastanów się, jaki typ wykresu (słupkowy, liniowy, pudełkowy) najlepiej odda sens wyników.
- Jeśli dane są jakościowe, pomyśl o mapach myśli, łączących cytaty czy kategorie tematyczne.
Przykład w pracy doktorskiej:
- Możesz stworzyć infografikę przedstawiającą zależność między parametrem X (np. liczba iteracji w algorytmie) a wskaźnikiem Y (poprawa wydajności). Dzięki temu Twoje wnioski staną się czytelniejsze zarówno dla Ciebie, jak i recenzentów.
7. Ustal strukturę (Decide a structure)
Na czym polega?
Teraz, gdy masz już względnie klarowny obraz całości, warto ustalić strukturę końcowego opracowania – czy to będzie rozdział w pracy doktorskiej, artykuł naukowy, prezentacja konferencyjna czy raport dla przemysłu.
- Jak to zrobić?
- W formie prostego storyboardu (serii prostokątów/okienek) zaplanuj układ sekcji czy slajdów.
- Przeanalizuj, czy kolejność jest logiczna, czy poszczególne części są zrównoważone (niektóre możesz skrócić, inne rozwinąć).
Przykład w pracy doktorskiej:
- Typowa struktura: (1) Wstęp i cele, (2) Przegląd literatury, (3) Metodologia, (4) Wyniki, (5) Dyskusja, (6) Wnioski.
- Dzięki wizualnemu zarysowi łatwiej ocenisz, gdzie wstawić diagramy, tabele i jak rozłożyć treść.
8. Upewnij się, że to działa (Be sure it works)
Na czym polega?
Przed finalnym złożeniem rozdziału, publikacji czy prezentacji, warto przetestować rozwiązanie, sprawdzić, czy jest jasne i skuteczne.
- Jak to zrobić?
- Pokaż konspekt lub prototyp pracy koledze z zespołu, poproś o feedback.
- Zadaj sobie pytanie: „Czy wszystkie wątpliwości z kroku 4 zostały zaadresowane?” „Czy w strukturze nie ma zbędnych powtórzeń?”
Przykład w pracy doktorskiej:
- Możesz zaprezentować wstępny zarys promotorkom, kolegom z laboratorium lub na seminarium. Sprawdź, czy rozumieją logikę wywodu i czy w Waszej dyscyplinie brakuje jakichś elementów (np. kluczowych definicji czy analiz statystycznych).
Jak zacząć przygodę z Visual Thinking?
- Nie potrzebujesz rysować jak artysta. Wystarczą proste kształty: chmurki, strzałki, ikony.
- Zacznij małymi krokami – od map myśli (mind maps) i prostych schematów przepływu (flowcharts).
- Eksperymentuj – sprawdź, które rodzaje diagramów najlepiej oddają dane w Twojej dziedzinie (np. UML w informatyce, concept mapping w naukach społecznych).
- Wykorzystaj dostępne narzędzia (Miro, Lucidchart, Notion, kartka papieru i długopis), by porządkować pomysły cyfrowo lub analogowo.
Podsumowanie
Metodologia Visual Thinking to nie tylko rysunki – to filozofia pracy, w której staramy się widzieć przebieg i strukturę projektu. Pozwala to efektywniej formułować cele, planować zadania i prezentować wyniki. Dla doktoranta, który musi nieustannie żonglować literaturą, danymi, eksperymentami i terminami, taka wizualna mapa bywa zbawienna: skraca czas zbędnego chaosu, pomaga komunikować się z promotorem, a ostatecznie sprawia, że nasza praca staje się klarowniejsza i bardziej przemyślana.
Jeśli do tej pory nie próbowałeś Visual Thinking, zachęcam do eksperymentów przy najbliższym etapie Twojego projektu badawczego. Prosty szkic na tablicy może zapoczątkować zupełnie nowe spojrzenie na Twoją rozprawę doktorską – i kto wie, może odkryjesz w sobie talent do prezentacji wizualnych, które staną się atutem w przyszłej karierze naukowej!