Nauka wskazuje, że Internet i sztuczna inteligencja (AI) wpływają na naszą pamięć, choć efekty te są złożone i zależą od kontekstu. Oto główne wnioski z badań:
Wpływ Internetu na pamięć:
- Efekt Google i pamięć transaktywna:
- Ludzie traktują Internet jako „zewnętrzny bank pamięci”, co osłabia zapamiętywanie konkretnych informacji (tzw. efekt Google). Badania pokazują, że osoby polegające na wyszukiwarkach gorzej przypominają sobie fakty, ale lepiej pamiętają, gdzie je znaleźć.
- Koncepcja pamięci transaktywnej (dzielenie się wiedzą z innymi lub technologią) tłumaczy, dlaczego zmniejszamy wysiłek zapamiętywania, gdy wiemy, że informacje są dostępne online.
- Odciążenie poznawcze:
- Korzystanie z technologii (np. GPS, aparaty) redukuje obciążenie mózgu, ale może pogarszać pamięć w konkretnych zadaniach. Np. użytkownicy GPS gorzej odtwarzają trasy, a robienie zdjęć osłabia pamięć szczegółów fotografowanych obiektów.
- To zjawisko ma jednak adaptacyjny charakter – uwalnia zasoby poznawcze do innych celów (np. analizy zamiast zapamiętywania).
- Fałszywa pewność siebie:
- Wyszukiwanie informacji w Google może prowadzić do przeceniania własnej wiedzy. Ludzie mylą dostęp do informacji z ich posiadaniem, co potwierdzają eksperymenty, gdzie uczestnicy korzystający z wyszukiwarek oceniali swoją wiedzę wyżej niż ci działający samodzielnie.
Wpływ AI na pamięć i uczenie się:
- Nowe wyzwania związane z AI:
- Generatywna AI (np. ChatGPT) może pogłębiać zjawisko „lenistwa poznawczego”, zastępując samodzielne myślenie gotowymi odpowiedziami.
- Istnieje ryzyko tworzenia fałszywych wspomnień, np. przez narzędzia jak „deadboty” (awatary zmarłych), które generują wypowiedzi, których osoby nigdy nie wygłosiły.
- Zmiana percepcji przeszłości:
- AI może przekształcać pamięć zbiorową, np. poprzez generowanie alternatywnych wersji historii lub dezinformację. Badacze wskazują, że technologie te „składają przeszłość na nowo”, co wpływa na indywidualne i społeczne postrzeganie rzeczywistości.
Podsumowanie naukowych ustaleń:
- Nie ma dowodów na globalne pogorszenie pamięci – Internet i AI zmieniają sposób, w jaki przechowujemy i przetwarzamy informacje, ale nie prowadzą do całkowitej degradacji zdolności poznawczych.
- Wpływ jest kontekstowy: Technologie upośledzają pamięć w konkretnych zadaniach (np. nawigacja bez GPS), ale jednocześnie pozwalają mózgowi skupić się na wyższych funkcjach (np. kreatywność).
- AI wprowadza nowe ryzyka: Szybki rozwój narzędzi opartych na dużych modelach językowych (LLM) wymaga dalszych badań nad ich długofalowym wpływem na procesy uczenia się i kształtowania tożsamości.
Wniosek: Internet i AI nie „niszczą” pamięci, ale przekształcają jej funkcjonowanie, co wymaga świadomego zarządzania technologią, aby uniknąć negatywnych konsekwencji, takich jak dezinformacja czy utrata krytycznego myślenia.