Zaintrygował Cię ten temat? Potrzebujesz pogłębionej, zindywidualizowanej analizy lub dedykowanego raportu z zakresu teologii, filozofii lub nauk o religii? Napisz do nas już dziś, aby zamówić profesjonalne opracowanie dostosowane do Twoich potrzeb badawczych!
http://pracenaukowe.com.pl/kontakt/
1. Wprowadzenie – o co chodzi z tym „neo-tomizmem”
Scholastyka – średniowieczny projekt zbudowania spójnego systemu myśli na styku filozofii i teologii – od XIX w. wracał falami jako tomizm (od św. Tomasza z Akwinu). Dzisiejszy neo-tomizm to najnowsza fala, w której młodzi badacze teologii sięgają po dawne narzędzia (logika formalna, precyzyjna definicja pojęć, dysputa) w świecie, który sam siebie określa jako postsekularny – religia znów jest publicznie obecna, ale w pluralistycznym otoczeniu nauki, technologii i nowych mediów.
2. Czym jest metoda quaestiones disputatae
Quaestio disputata („kwestia sporna”) była formatem akademickiego sporu:
- Ustalenie pytania (np. utrum Deus sit – „czy Bóg istnieje?”).
- Sed contra – argument „przeciw” zaczerpnięty z autorytetu.
- Respondeo dicendum – odpowiedź mistrza (syntetyczna teza).
- Ad obiecta – punkt-po-punkcie odpowiedź na zarzuty.
Wersja 2.0 wygląda podobnie, ale:
- korzysta z pism wielu tradycji (żydowskich, islamskich, ateistycznych),
- wplata dane z kognitywistyki czy biologii ewolucyjnej,
- przenosi debatę do podcastów, wideo i GitHuba (hipertekstowe „objections”).
3. Dlaczego młodzi teolodzy wracają do metody?
| Wektor przemian | Krótki opis | Konsekwencje dla teologii |
|---|---|---|
| Algorytmizacja debaty | Modele formalne (logics, type theory) pozwalają „kompilować” tezy teologiczne | Quaestiones pasują do świata, gdzie kod = argument |
| Kryzys zaufania do „miękkich” narracji | Fake news, post-prawda → głód rygoru | Scholastyczna struktura obiecuje weryfikowalność |
| Postsekularyzm | Religia wraca w dyskursie publicznym, ale musi dialogować z nauką | Respondeo służy jako most między wiarą a dowodem |
| Ekologia intelektualna | Nadmiar danych → potrzeba filtrów i hierarchii | Tomistyczny system pojęć porządkuje chaos wiedzy |
| Start-upowa kultura „problem–solution” | Pitch deck ≈ quaestio; teolog może „pitchować” dogmat | Praktyka inwestycyjna uczy zwięzłości i iteracji |
| Nowe humanistyki cyfrowe | XML-owe edycje Sumy, bazy argumentów RDF | Maszyny potrafią indeksować scholastyczne „if–then” |
4. Studium przypadku (2021-2024)
- A. Rodríguez (Uniwersytet Navarra) – modeluje analogię bytu w języku teorii kategorii (Journal of Analytic Theology, 2023).
- K. Müller (Uni Münster) – używa quaestio jako szkieletu dyskusji neuroteologicznej o wolnej woli (podcast „Disputatae 2.0”, 2024).
- M. Kowalski (KUL) – crowdsourcingowa platforma „Tomismo.pl” z repozytorium zarzutów i odpowiedzi, licencja MIT (2022-).
5. Impikacje i prognozy
5.1 Krótkoterminowe (1-3 lata)
- Więcej czasopism indeksujących „format sed contra”.
- Narzędzia LLM (ChatGPT, Claude) generujące kontr-argumenty w czasie rzeczywistym (speculacja).
5.2 Średnioterminowe (3-7 lat)
- Standaryzacja ontologii teologicznych w sieciach wiedzy (np. schema.org/religion).
- Interoperacyjność z prawem kanonicznym w smart contracts (speculacja).
5.3 Długoterminowe (> 7 lat)
- „Algorytm sumienia” – system rekomendacji moralnych opartych na zatomizowanych quaestiones (ryzyko redukcjonizmu).
- Renesans disput w edukacji – format debat szkolnych inspirowany scholastyką.
6. Krytyczne uwagi
Metoda scholastyczna nie zastąpi dialogu egzystencjalnego – może go jedynie ustrukturyzować. Grozi jej:
- Eksterioryzacja: logika staje się ważniejsza niż treść duchowa.
- Elitaryzm cyfrowy: dostęp do narzędzi AI i baz wiedzy ograniczony kapitałem.
- Bezrefleksyjna „retro-fiksacja”: fascynacja formą bez zrozumienia kontekstu XIII w.
7. Wnioski
Renesans quaestiones disputatae wśród młodych teologów jest objawem szerszej tendencji: poszukiwania twardych, formalnych ram refleksji religijnej w świecie informacyjnego nadmiaru i pluralizmu przekonań. Neo-tomizm jest zatem nie tyle powrotem do przeszłości, ile translacją średniowiecznego „frameworku argumentacji” na język XXI wieku.